تفسیر آیهٔ ۶۹ سورهٔ فرقان

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يُضٰاعَفْ لَهُ الْعَذٰابُ يَوْمَ الْقِيٰامَهِ وَ يَخْلُدْ فِيهِ مُهٰاناً » (در روز قیامت عذاب برای او دوچندان می‌شود و با خواری در آن جاودانه می‌ماند)؛ این آیه بیانِ همان رسیدن به کیفر گناه است. و این سخن او: « وَ يَخْلُدْ فِيهِ مُهٰاناً » (و با خواری در آن جاودانه می‌ماند)، یعنی با تحقیر و خواری‌ای که بر او وارد شده است، در عذاب جاودانه خواهد ماند.

جاودانگی در عذاب (خلود) برای شرک بدون هیچ شکی حتمی است؛ اما جاودانگی در آن به سبب قتل نفس محترم و زنا — که هر دو از گناهان کبیره‌اند و قرآن نیز به جاودانگیِ کیفر در مورد آن‌ها و همچنین در مورد رباخواری تصریح کرده است — ممکن است بر این معنا حمل شود که طبع و ماهیتِ این گناهان به خودیِ خود اقتضای چنین کیفری را دارد، چنان‌که شاید از ظاهر این کلام خداوند برآید که: « إِنَّ اللّٰهَ لاٰ يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ مٰا دُونَ ذٰلِكَ لِمَنْ يَشٰاءُ » (همانا خداوند شرک‌ورزیدن به او را نمی‌آمرزد و فروتر از آن را برای هر کس که بخواهد می‌آمرزد).

یا اینکه خلود بر ماندگاریِ بسیار طولانی حمل شود، خواه پایان‌پذیر باشد و خواه همیشگی؛ یا این سخن پروردگار:

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶۸ و ۶۹ با هم

« وَ مَنْ يَفْعَلْ ذٰلِكَ » (و هر کس چنین کند) بر ارتکابِ هر سه گناه حمل شود؛ زیرا این آیات در حقیقت، مؤمنان را از آن‌چه کافران بدان مبتلا بودند پاک می‌داند، و کافران به همهٔ این گناهان گرفتار بودند نه فقط به برخی از آن‌ها.