تفسیر آیهٔ ۶۴ سورهٔ مؤمنون

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «حَتّٰى إِذٰا أَخَذْنٰا مُتْرَفِيهِمْ بِالْعَذٰابِ إِذٰا هُمْ يَجْأَرُونَ» (تا آن‌گاه که خوش‌گذرانانِ سرمستِ آنان را به عذاب فرو گیریم، ناگهان فریاد و ناله سر می‌دهند). «جُؤار» (با ضمهٔ جیم) صدای حیوانات وحشی مانند آهو و نظیر آن در هنگام وحشت است، که در اینجا کنایه از بلند کردن صدا به دادخواهی، التماس و زاری است؛ و برخی گفته‌اند: مراد از آن بی‌تابی و شیون آنان است، اما آیات بعدی معنای نخست را تأیید می‌کند.

اینکه عذاب را متوجه «مُترَفین» (خوش‌گذرانانِ غرقِ در نعمت) ساخت، از آن روست که سخن دربارهٔ کسانی است که پیش‌تر درباره‌شان فرمود: « أَ يَحْسَبُونَ أَنَّمٰا نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مٰالٍ وَ بَنِينَ » (آیا می‌پندارند اموال و فرزندانی که بدیشان مدد می‌رسانیم...) [مؤمنون: ۵۵]؛ و آنان همان سران و نازپروردگانِ کافران هستند و دیگران نیز پیرو آنان به شمار می‌روند.

بحث روایی

و در کتاب «الدر المنثور»، عبد الرزاق، عبد بن حمید و ابن ابی‌حاتم از قتاده نقل کرده‌اند: دربارهٔ آیهٔ « حَتّٰي إِذٰا أَخَذْنٰا مُتْرَفِيهِمْ بِالْعَذٰابِ » [تا زمانی که خوش‌گذران‌هایشان را به عذاب گرفتار کنیم] گفت: برای ما یادآور شده‌اند که این آیه دربارهٔ کسانی نازل شد که خداوند آنان را در روز بدر به هلاکت رساند.

می‌گویم: مانند آن از نسائی از ابن‌عباس نیز روایت شده و عبارتش این است که گفت: «آنان همان اهل بدرند.» اما سیاق آیات با مضمون این دو روایت سازگار نیست.