تفسیر آیهٔ ۵۶ سورهٔ مؤمنون

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

نه، چنین نیست؛ «بَلْ لاٰ يَشْعُرُونَ» (بلکه درنمی‌یابند)؛ یعنی حقیقتْ بر خلاف پندار آنهاست و آنان از واقعیت امر بی‌خبرند؛ واقعیت این است که این مهلت‌دادن («املاء») و کشانیدنِ گام‌به‌گام به‌سوی تباهی («استدراج») از سوی ماست و ما فقط آنان را در سرکشی‌شان رها می‌سازیم تا سرگردان بمانند؛ همان‌گونه که خدای متعال می‌فرماید:

«سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لاٰ يَعْلَمُونَ وَ أُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ» (اعراف: ۱۸۳): «آنان را از جایی که نمی‌دانند گام‌به‌گام [به سوی هلاکت] پیش می‌بریم و به آنان مهلت می‌دهم؛ همانا تدبیر من استوار است».

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۵۵ و ۵۶ با هم

خدای متعال می‌فرماید: «أَ يَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مَالٍ وَ بَنِينَ نُسَارِعُ لَهُمْ فِي الْخَيْرَاتِ»؛ آیا می‌پندارند مال و فرزندانی که به آنان مدد می‌رسانیم، [برای آن است که] در نیکی‌ها برایشان شتاب می‌ورزیم؟ «بَلْ لَا يَشْعُرُونَ»؛ [چنین نیست،] بلکه درنمی‌یابند.

واژهٔ « نُمِدُّهُمْ » (با ضمهٔ نون) از ریشهٔ «إمداد» است. «مَدّ» و «إمداد» هر دو یک معنا دارند و آن کامل‌کردن کمبود چیزی و نگهداری آن از بریدن یا تمام‌شدن است. راغب گفته است: «إمداد» بیشتر در امور خوشایند و پسندیده به کار می‌رود و «مَدّ» در ناپسندها؛ ازاین‌رو، تعبیر « نُمِدُّهُمْ » از مواردی است که إمداد در امر ناپسند به کار رفته است. همچنین «مسارعه برای آنان در خیرات» (شتاب در رساندن نیکی‌ها به ایشان)، به معنای ریزش شتابان خیر و برکت به سبب ارجمندی‌شان نزد خداست؛ در نتیجه، خیرات بر پایهٔ گمان آنان، همان مال و فرزندانی است که با شتاب در اختیارشان گذاشته شده است.

و معنای آیه چنین است: آیا اینان می‌پندارند آنچه در این مدّتِ مهلت از مال و فرزندان به آنان می‌دهیم، خیراتی است که به خاطر خشنودی ما از ایشان یا دوست‌داشتن کارهایشان یا گرامی‌بودنشان نزد ما، با شتاب به آنان ارزانی می‌داریم؟!