تفسیر آیهٔ ۴۱ سورهٔ مؤمنون

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَهُ بِالْحَقِّ فَجَعَلْنٰاهُمْ غُثٰاءً فَبُعْداً لِلْقَوْمِ الظّٰالِمِينَ » (پس فریاد مرگبار آسمانی به حق آنان را فروگرفت و ما آنان را مانند خاشاکِ روی سیلاب گردانیدیم؛ پس دوری از رحمت بر قوم ستمکار باد). حرف «باء» در « بِالْحَقِّ » برای مصاحبت (همراهی) است و به « فَأَخَذَتْهُمُ » تعلق دارد؛ یعنی آن فریاد مرگبار، آنان را به گونه‌ای همراه با حق و درستی فروگرفت. یا اینکه برای سببیّت است و «الحق» صفتی است که به جای موصوفِ حذف‌شده‌اش نشسته است؛ و در تقدیر چنین است: «پس آن فریاد آسمانی به سبب فرمانی بحق یا قضاوتی بحق آنان را فروگرفت»، چنان‌که در سورهٔ مؤمن: ۷۸ فرموده است: «فَإِذٰا جٰاءَ أَمْرُ اللّٰهِ قُضِيَ بِالْحَقِّ» (پس هنگامی که فرمان خدا بیاید، به حق داوری می‌شود).

واژهٔ «غُثاء» با ضمهٔ غین (و گاه با تشدید ثاء)، خاشاک، گیاهان خشک، برگ‌ها و چوب‌های پوسیده‌ای است که سیلاب با خود حمل می‌کند. و عبارت « فَبُعْداً لِلْقَوْمِ الظّٰالِمِينَ » (پس دوری باد بر قوم ستمکار)، راندن و لعنت کردنِ آنان یا نفرینی علیه آن‌هاست.

و معنا چنین است: پس آنچه را به آن پیامبر از عذاب قومش وعده داده بودیم محقق ساختیم؛ از این رو فریاد آسمانی که همان عذاب الهی بود آنان را فروگرفت و هلاکشان کردیم و همچون خاشاک روی سیلابشان ساختیم؛ پس قوم ستمکار باید از رحمت خدا بسی دور باشند.

بحث روایی

و در تفسیر قمی، در روایت ابوالجارود از امام باقر (ع) دربارهٔ این سخن خدا: « فَجَعَلْنٰاهُمْ غُثٰاءً » (مؤمنون: ۴۱؛ پس آنان را مانند خاشاک سیل‌برد گردانیدیم) آمده است: «غُثاء»، گیاه خشکیده و فروافتاده از روی زمین است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳۱ و ۴۱ با هم

در قرآن به نام این قومی که پس از قوم نوح پدید آمدند و سپس هلاک شدند و نیز به نام پیامبرشان تصریح نشده است؛ اما بعید نیست که آنان همان قوم ثمود، قوم حضرت صالح (ع)، باشند؛ زیرا خدای پاک و منزه در جاهای مختلفی از کلام خود در داستان آن‌ها یادآور شده است که پس از قوم نوح زیسته‌اند و با صیحه و فریاد آسمانی هلاک شده‌اند.