تفسیر آیهٔ ۱۱۵ سورهٔ مؤمنون

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

پس معنای فرمودهٔ خداوند: « أَ فَحَسِبْتُمْ » (آیا پنداشتید...) تا آخر آیه، چنین است: حال که ماجرا همان است که به شما خبر دادیم—یعنی حسرت‌خوردنتان هنگام دیدنِ مرگ، سپس ماندن در گورها، و آن‌گاه رستاخیز و در پی آن حساب و جزا—آیا گمان می‌برید که ما شما را بیهوده آفریده‌ایم؛ به‌گونه‌ای که زنده شوید و بمیرید بی‌آنکه در آفرینشتان هدفی ماندگار باشد، و [می‌پندارید] به‌سوی ما بازگردانده نمی‌شوید؟!

بحث روایی

و در کتاب «علل الشرائع» به اسنادش از مسعدة بن زیاد نقل شده که گفت: مردی به امام جعفر بن محمد (ع) عرض کرد:

«يا أبا عبد الله إنا خلقنا للعجب»؛ ای اباعبدالله، ما برای امری شگفت آفریده شده‌ایم! امام فرمود: «و ما ذلك لله أنت؟»؛ خدا حفظت کند، آن چیست؟ گفت: «خلقنا للفناء»؛ برای نابودی آفریده شده‌ایم! امام فرمود:

«مه يا ابن أخ خلقنا للبقاء-و كيف تفني جنه لا تبيد و نار لا تخمد؟و لكن إنما نتحول من دار إلي دار»؛ آرام باش ای برادرزاده، ما برای جاودانگی آفریده شده‌ایم؛ و چگونه [انسان] نابود شود در حالی که بهشتی هست که هرگز زوال نمی‌پذیرد و دوزخی که هرگز خاموش نمی‌شود؟! بلکه ما تنها از سرایی به سرای دیگر منتقل می‌شویم.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۱۵ و ۱۱۶ با هم

خدای متعال می‌فرماید: «أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثاً -تا آنجا که می‌فرماید- رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ» (آیا پنداشتید که شما را بیهوده آفریده‌ایم... پروردگارِ عرشِ کریم). پس از آنکه خداوند رویدادهای فراروی انسان‌ها را بیان فرمود—از رویارویی با مرگ، سپس ماندن در برزخ، و آن‌گاه رستاخیز با همهٔ حساب‌رسی و پاداش و کیفری که در آن است—آنان را به سبب این پندارشان که برانگیخته نمی‌شوند توبیخ و سرزنش کرد؛ چراکه در این پندار، با نسبت‌دادن کار بیهوده به خداوند، گستاخی در برابر پیشگاه او نهفته است. سپس به برهانِ نفیِ بیهودگی در آفرینش اشاره فرمود.