تفسیر آیهٔ ۱۱۴ سورهٔ مؤمنون

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «قَالَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلاً لَوْ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ» (فرمود: «جز اندکی درنگ نکردید، اگر می‌دانستید!»). گوینده خدای پاک و منزه است؛ و در این سخن، تصدیقِ آنان در اندک شمردنِ ماندن در گورهاست، و زمینه‌چینی است برای آنچه در پیِ آن می‌آید، یعنی سخن او: « لَوْ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ » با آن معنای تمنّا و حسرتی که در بر دارد.

معنا این است که خداوند فرمود: ماجرا همان است که گفتید و جز اندکی درنگ نکرده‌اید؛ کاش در دنیا می‌دانستید که در قبرهایتان جز اندکی درنگ نمی‌کنید و سپس برانگیخته می‌شوید، تا رستاخیز را انکار نمی‌کردید و به این عذاب جاودان گرفتار نمی‌شدید. و تمنّا در کلام خدای متعال، همانند ترجّی (امید داشتن)، به مخاطب یا مقتضای مقام بازمی‌گردد.

برخی «لَوْ» را در این آیه شرطیه دانسته‌اند و جمله را شرطی شمرده‌اند که جوابِ آن حذف شده است، و برای درست کردن کلام، تکلف‌هایی به خرج داده‌اند که ذوق سلیم آن را نمی‌پذیرد و چنان‌که پیداست از سیاق دور است؛ و دورتر از آن این است که «لو» را وصلیه (به معنای «حتی اگر») بدانند، با اینکه «لو»ی وصلیه بدون واوِ عطف نمی‌آید.