تفسیر آیهٔ ۲۷ سورهٔ حج

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «وَ أَذِّنْ فِي النّٰاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجٰالاً وَ عَليٰ كُلِّ ضٰامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ » (و در میان مردم به حج بانگ برآور تا پیاده و بر هر شتر لاغری که از هر راه دوری می‌آید، به سوی تو بیایند). «تأذین» به معنای آگاه‌ساختن با صدای بلند است و از همین رو به ندا دادن تفسیر شده است. و «حج» به معنای قصد و آهنگ کردن است، و این عملِ ویژه را که نخستین بار ابراهیم (ع) پایه‌گذاری کرد و شریعت پیامبر ما محمد (ص) نیز بر همان جاری شد، از آن رو حج نامیده‌اند که متضمنِ قصد کردن بیت‌الحرام است. و «رجال» جمعِ «راجل» به معنای پیاده، در برابر سواره است. و «ضامر» شتر لاغری است که راهپیمایی طولانی آن را لاغر کرده است. و «فج عمیق» چنان‌که گفته‌اند، راه دور است.

و سخن خدا: «وَ أَذِّنْ فِي النّٰاسِ بِالْحَجِّ »؛ یعنی مردم را به قصدِ خانه یا به انجام دادن عمل حج فراخوان. این جمله به این سخن او: «لاٰ تُشْرِكْ بِي شَيْئاً » معطوف است و مخاطب آن ابراهیم (ع) است؛ و این سخن که گفته‌اند مخاطبْ پیامبر ما محمد (ص) است، با سیاق آیه سازگار نیست و بعید است.

و سخن خدا: «يَأْتُوكَ رِجٰالاً » تا آخر آیه، جوابِ امر است؛ یعنی در میانشان بانگ برآور، که اگر در میانشان بانگ برآوری، پیاده و سوار بر هر شتر لاغری که از هر راه دوری می‌آید، نزد تو خواهند آمد. واژهٔ «كُلِّ » (هر) در این‌گونه موارد، معنای فراوانی و کثرت را می‌رساند، نه فراگیری و شمول همهٔ موارد را.