تفسیر آیهٔ ۹۷ سورهٔ انبیاء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «وَ اقْتَرَبَ الْوَعْدُ الْحَقُّ فَإِذٰا هِيَ شٰاخِصَهٌ أَبْصٰارُ الَّذِينَ كَفَرُوا » (و آن وعدهٔ راستین نزدیک شود، پس بناگاه چشمان کافران خیره می‌ماند...). مقصود از «وعدهٔ راستین»، قیامت است. «شخوص بصر» (خیره ماندن چشم) آن است که انسان چنان چشم بدوزد که پلک‌هایش بر هم نخورد؛ راغب اصفهانی این نکته را یادآور شده است. این حالت، لازمهٔ توجه و دلهرهٔ شدید بیننده به چیزی است که به آن چشم دوخته، چندان‌که به چیز دیگری سرگرم نمی‌شود؛ و این امر بیشتر هنگام رخدادِ شوم و بدی پیش می‌آید که ناگهان برای انسان رخ بنماید.

و سخن الهی: «يٰا وَيْلَنٰا قَدْ كُنّٰا فِي غَفْلَهٍ مِنْ هٰذٰا » (ای وای بر ما، به‌راستی ما از این روز در بی‌خبری بودیم)، بازگویی سخن کافران است هنگامی که ناگهان رستاخیز را پیش چشم می‌بینند. پس برای خود آرزوی هلاکت و وای می‌کنند و مدعی می‌شوند از آنچه اکنون مشاهده می‌کنند غافل بوده‌اند، گویی که به‌کلی به غفلت انداخته شده‌اند. سپس از این ادعا عدول کرده و روی برمی‌تابند و اعتراف می‌کنند که این بی‌خبری جز از ستمکاریِ خودشان ریشه نگرفته است؛ چراکه خود را به امور دنیایی سرگرم کردند که آخرت را از یاد می‌برد و از آن غافل می‌سازد؛ از این رو گفتند: «بَلْ كُنّٰا ظٰالِمِينَ » (بلکه ما خود ستمکار بودیم).