تفسیر آیهٔ ۶ سورهٔ انبیاء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «مٰا آمَنَتْ قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْيَهٍ أَهْلَكْنٰاهٰا أَ فَهُمْ يُؤْمِنُونَ » (پیش از آنان هیچ آبادی‌ای را که نابودش ساختیم [با دیدن معجزات درخواستی] ایمان نیاورد؛ پس آیا اینان ایمان می‌آورند؟). این سخن، رد و تکذیبی است بر وعدهٔ ضمنیِ نهفته در سخنشان که گفتند: «فَلْيَأْتِنٰا بِآيَهٍ كَمٰا أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ » (پس باید نشانه‌ای برای ما بیاورد همان‌گونه که گذشتگان فرستاده شدند)؛ مبنی بر اینکه اگر معجزه‌ای از نشانه‌های پیشنهادیِ پیامبران پیشین آورده شود، ایمان خواهند آورد.

چکیدهٔ معنا بر پایهٔ آنچه سیاق به دست می‌دهد این است که آنان در وعدهٔ خود دروغگویند و اگر چیزی از همان معجزات پیشنهادیِ گذشتگان را فرو فرستیم، باز هم بدان ایمان نمی‌آورند و همین مایهٔ هلاکتشان خواهد شد؛ زیرا اقوام گذشته از اهل آبادی‌ها نیز چنین معجزاتی را پیشنهاد کردند و ما آن‌ها را نازل نمودیم، اما با وجود این ایمان نیاوردند و ما نابودشان ساختیم. خوی و سرشت این مشرکان نیز همانند خوی گذشتگانشان در زیاده‌روی و سرکشی و استکبار است، پس ایمان نخواهند آورد. ازاین‌رو، این آیه از جهتی همانند این سخن خدای متعال است: «فَمٰا كٰانُوا لِيُؤْمِنُوا بِمٰا كَذَّبُوا بِهِ مِنْ قَبْلُ» (آنان بر آن نبودند که به آنچه پیش‌تر تکذیبش کرده بودند ایمان بیاورند؛ یونس: ۷۴).

بنا بر این، در این آیه حذف و ایجاز (کوتاه‌گویی) به کار رفته و کلام در تقدیر چیزی شبیه این است: «پیش از آنان اهل هیچ آبادی‌ای ایمان نیاوردند؛ همان‌ها که معجزات پیشنهادی خواستند و ما بر آنان فرستادیم، و چون پس از فرستادنِ معجزات ایمان نیاوردند نابودشان کردیم؛ آیا اینان ـ یعنی مشرکان عرب ـ ایمان می‌آورند، با اینکه در زیاده‌روی مانند همان گذشتگانند؟!» پس توصیف آن آبادی به «أَهْلَكْنٰاهٰا » (نابودشان کردیم)، توصیف آن به آخرین حالتی است که بدان دچار شد، تا نشان دهد فرجامِ برآورده ساختنِ معجزات پیشنهادی‌شان، جز نابودی نخواهد بود.

بحث روایی

و در همان تفسیر دربارهٔ این سخن خداوند: «مٰا آمَنَتْ قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْيَهٍ أَهْلَكْنٰاهٰا-أَ فَهُمْ يُؤْمِنُونَ »؛ «پیش از آنان هیچ آبادی‌ای که هلاک کردیم ایمان نیاورد؛ پس آیا اینان ایمان می‌آورند؟» [انبیاء: ۶] فرمود:

«كيف يؤمنون و لم يؤمن من كان قبلهم بالآيات حتي هلكوا» (چگونه ایمان بیاورند در حالی که پیشینیانِ آنان نیز به معجزات و نشانه‌ها ایمان نیاوردند تا آنکه هلاک شدند).