تفسیر آیهٔ ۶ سورهٔ طه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «لَهُ مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ مٰا فِي الْأَرْضِ وَ مٰا بَيْنَهُمٰا وَ مٰا تَحْتَ الثَّريٰ » (آنچه در آسمان‌ها، آنچه در زمین، آنچه میان آن دو و آنچه در زیر خاک است، از آنِ اوست).

بنا بر آنچه گفته‌اند، «ثَریٰ» به‌معنای خاک نمناک یا مطلقِ خاک است؛ بنابراین، مقصود از «ما تَحْتَ الثَّرىٰ» (آنچه زیر خاک است) درون زمین است، نه خود خاک. در این صورت، مقصود از «ما فِي الْأَرْضِ» (آنچه در زمین است)، اجزای روی پوستهٔ زمین و موجوداتی خواهد بود که در آن زندگی می‌کنند؛ چه آن‌ها را بشناسیم و حس کنیم، مانند انسان و انواع حیوانات و گیاهان، و چه آن‌ها را نشناسیم و حس نکنیم.

هنگامی که مالکیتِ خدا شامل همهٔ موجوداتِ آسمان‌ها و زمین، از جمله اجزای تشکیل‌دهندهٔ آن دو شود، خودِ آسمان‌ها و زمین را نیز در بر می‌گیرد؛ زیرا هر چیزی چیزی جز همان اجزای خود نیست.

در این آیه یکی از دو رکن ربوبیت، یعنی «مالکیت»، بیان شده است؛ چراکه چنان‌که پیش‌تر گذشت، معنای ربوبیت، مالکیت و تدبیر است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۴ و ۶ با هم

و کلام الهی: «تَنْزِيلاً مِمَّنْ خَلَقَ الْأَرْضَ وَ السَّمٰاوٰاتِ الْعُليٰ » (فرو فرستادنی از سوی کسی که زمین و آسمان‌های بلند را آفرید): واژهٔ «العُلَى» جمع «عُلیا» و مؤنث «أعلى» است، مانند «فُضْلى» و «فُضَل». برگزیدن آفرینش زمین و آسمان‌ها به عنوان صلهٔ موصول و برای توضیح ابهامِ نازل‌کننده، به سبب تناسب آن با معنای فرود آوردن (تنزیل) است؛ زیرا فرود آوردن جز با یک بلندی (مبدأ) و پستی (منتهی) تحقق نمی‌یابد که آغاز و انجام این فرود باشند. از این رو، تنها زمین و آسمان‌ها یاد شدند و آنچه میان آن‌هاست ذکر نشد، چرا که هدفی به میانِ آن دو تعلّق نمی‌گرفت و هدف فقط بیان مبدأ و منتهای فرود آوردن بود؛ بر خلاف آیهٔ «لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِي الْأَرْضِ وَ مَا بَيْنَهُمَا» (از آنِ اوست آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین و آنچه میان آن دو است) [طه: ۶] که در آنجا هدف بیان فراگیری مالکیت بر همگان است.

تفسیر آیه‌های ۵ تا ۸ با هم

خدای متعال می‌فرماید: «الرَّحْمٰنُ عَلَي الْعَرْشِ اسْتَويٰ » (آن [خدای] رحمان بر عرش استیلا یافت). ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۵ تا ۷ با هم

بنابراین، استیلای خدا بر عرش لازمه‌اش این است که مالکیتش همه چیز را فرا گیرد و تدبیر او بر تمام اشیا، چه آسمانی و چه زمینی، چه بزرگ و چه خرد، و چه بااهمیت و چه ناچیز، گسترده شود. پس او پروردگار همه چیز و یکتا در ربوبیت است، زیرا ما از «رب» معنایی جز مالکِ هر چیز و تدبیرکنندهٔ کار آن اراده نمی‌کنیم؛ و به همین سبب، پس از سخن از استیلا بر عرش، موضوع مالکیت او بر همه چیز و دانش او به هر چیز آورده شد، که در حقیقت به منزلهٔ دلیل‌آوری و استدلال بر همان استیلای یادشده است.

تفسیر آیه‌های ۵ و ۶ با هم

با این بیان، نادرستیِ سخنی که به برخی نسبت داده‌اند روشن می‌شود؛ مبنی بر اینکه عبارت «الرَّحْمٰنُ عَلَي الْعَرْشِ » (خدای رحمان بر عرش است) مبتدا و خبر است، سپس «اسْتَويٰ » فعلی است که فاعل آن «مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ » (آنچه در آسمان‌هاست) است و عبارت «لَهُ» (برای او) به این فعل تعلق دارد:

«اسْتَويٰ » (هموار و رام شد)؛

و مقصود از هموار و رام‌شدنِ همه چیز برای خدای متعال این است که همه بر وفق خواست و ارادهٔ او حرکت می‌کنند و در برابر فرمانش رام و تسلیمند.

تفسیر آیه‌های ۶ و ۷ با هم

بنابراین، این آیه فراگیری تدبیر را ثابت می‌کند، چنان‌که آیهٔ پیشین فراگیری مالکیت را به اثبات می‌رساند؛ و از مجموع معنای این دو آیه، مالکیت و تدبیر حاصل می‌شود که همان حقیقتِ ربوبیتِ مطلق است. پس این دو آیه در جایگاه تعلیل (بیان دلیل)، ربوبیت مطلق خدای متعال را اثبات می‌کنند.