تفسیر آیهٔ ۴۸ سورهٔ طه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و سخن او که می‌فرماید: «إِنّٰا قَدْ أُوحِيَ إِلَيْنٰا أَنَّ الْعَذٰابَ عَليٰ مَنْ كَذَّبَ وَ تَوَلّٰي » (به‌راستی به ما وحی شده است که عذاب بر کسی است که تکذیب کند و روی برتابد)، در جایگاه بیان دلیل است، برای جملهٔ پیش از خود؛ بدین معنا که ما تنها بر رهیافتگان سلام می‌فرستیم، زیرا خدای پاک و منزه به ما وحی فرموده است که عذاب — که نقطهٔ مقابلِ سلامت است — بر کسی فرود می‌آید که آیات خدا — یا دعوتِ حقی را که همان هدایت است — دروغ شمارد و از آن روی برتابد و اعراض کند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۴۷ و ۴۸ با هم

در سیاق این دو آیه، ناچیز شمردنِ کار فرعون و جلوه‌های فریبندهٔ دنیایی که بدان آراسته بود و نیز تکبر و خودپسندی‌ای که آشکار می‌کرد، پوشیده نیست؛ چرا که فرمود: «فَأْتِيٰاهُ » (به سراغش بروید) و نفرمود: «اذهبا إليه» (به سویش بروید)، و سراغِ چیزی رفتن، رویاروییِ نزدیک‌تری با آن دارد تا رفتن به سوی آن، در حالی که رفتن نزد فرعون — با آنکه پادشاه مصر و معبود قبطیان بود — بدان آسانی و راحتی نبود. و فرمود: «فَقُولاٰ » (بگویید) و نفرمود: «فقولا له» (به او بگویید)، گویی هیچ اعتنایی به او نشده است. و فرمود: «إِنّٰا رَسُولاٰ رَبِّكَ » (ما دو فرستادهٔ پروردگار توییم) و «بِآيَهٍ مِنْ رَبِّكَ » (با نشانه‌ای از پروردگارت)، که بدین‌گونه دو بار گوشش را با این حقیقت نواخت که او را پروردگاری است، در حالی که خود ندا درمی‌داد: «أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْليٰ » (من برترین پروردگار شمایم). و فرمود: «وَ السَّلاٰمُ عَليٰ مَنِ اتَّبَعَ الْهُديٰ » (و سلام بر کسی که از هدایت پیروی کند) و آن را خطاب به او نیاورد؛ و مانند آن است سخن دیگرش که: «أَنَّ الْعَذٰابَ عَليٰ مَنْ كَذَّبَ وَ تَوَلّٰي » (عذاب بر کسی است که تکذیب کند و روی برتابد) که بدون خطاب به او بیان شده است.

تفسیر آیه‌های ۴۶ تا ۴۸ با هم

و همهٔ این‌ها، در برابر آنچه از لحن کلام خدای متعال می‌فرماید: «لاٰ تَخٰافٰا إِنَّنِي مَعَكُمٰا أَسْمَعُ وَ أَريٰ » (مترسید که من همراه شمایم، می‌شنوم و می‌بینم) برمی‌آید، مناسب‌ترین شیوه است؛ لحنی که بیانگر کمال احاطه، عزت و قدرتی است که هیچ‌چیز در برابرش تاب نمی‌آورد.

تفسیر آیه‌های ۴۷ و ۴۸ با هم

با این حال، در آنچه مأمور شدند فرعون را بدان خطاب قرار دهند — از سخنشان که: «إِنّٰا رَسُولاٰ رَبِّكَ » (ما دو فرستادهٔ پروردگار توییم) تا پایان آن دو آیه — هیچ خشونتی در کلام و خروجی از نرمیِ سخن که در آغاز بدان فرمان یافته بودند نیست؛ زیرا این سخن، سخنِ حقی است که چاره‌ای از کوبیدنش بر گوش فرعون نبود، بی‌آنکه چاپلوسی در کار باشد یا از هیبت ظاهری و سلطنت باطل و عزت دروغینش پروایی به دل راه یابد.