تفسیر آیهٔ ۵۱ سورهٔ بقره

تفسیر این آیه در المیزان

بیان آیات

خدای متعال می‌فرماید: «وَ إِذْ وٰاعَدْنٰا مُوسيٰ أَرْبَعِينَ لَيْلَهً» (و [به یاد آورید] زمانی را که با موسی چهل شب وعده نهادیم). خدای متعال این ماجرا را در سورهٔ اعراف چنین بازگو فرموده است: «وَ وٰاعَدْنٰا مُوسيٰ ثَلاٰثِينَ لَيْلَهً وَ أَتْمَمْنٰاهٰا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقٰاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَهً» (و با موسی سی شب وعده گذاشتیم و آن را با ده شب دیگر کامل کردیم، پس میعاد پروردگارش به چهل شب تمام شد) (اعراف: ۱۴۲). پس این‌که در این آیه میعاد را چهل شب شمرده است، یا از باب تغلیب (بیان کل به خاطر جزء غالب یا نهایی) است، و یا از آن رو است که آن ده شبِ پایانی با وعده‌ای دیگر صورت پذیرفت و در نتیجه، چهل شب حاصلِ جمعِ دو وعده بوده است؛ همان‌طور که روایت نیز بر همین معنا وارد شده است.

بحث روایی) [دربارهٔ صابئان

در تفسیر عیاشی، دربارهٔ این سخن خدای متعال که می‌فرماید: «وَ إِذْ وٰاعَدْنٰا مُوسيٰ أَرْبَعِينَ لَيْلَهً » (و آن‌گاه که با موسی چهل شب وعده نهادیم)، از امام باقر (ع) روایت شده است که فرمود: در علم و تقدیر الهی سی شب بود، سپس بداء رخ داد (تغییرِ موعد آشکار شد) و ده شب بر آن افزود؛ ازاین‌رو میقات پروردگارش، با احتسابِ نخست و واپسینِ آن، در مجموع چهل شب کامل شد.

می‌گویم: این روایت مؤید همان مطلبی است که گذشت؛ یعنی چهل شب، در واقع مجموعِ هر دو وعده است.