تفسیر آیهٔ ۲۸۱ سورهٔ بقره

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللّٰهِ...» (و از روزی پروا کنید که در آن به سوی خدا بازگردانده می‌شوید...). این آیه فرجام و جمع‌بندیِ آیات ربا با همهٔ احکام و پاداش و کیفرهای موجود در آن است؛ از راه یادآوریِ عمومیِ روز قیامت با برخی از ویژگی‌های متناسب با این جایگاه، که یادآوریِ آن، جان‌ها را برای تقوای الهی و پرهیز از حرام‌های او در زمینهٔ حقوق مردم — که زندگی بر آن استوار است — آماده می‌سازد. و آن یادآوری این است که پیش روی شما روزی است که در آن به سوی خدا بازگردانده می‌شوید، سپس به هر کس آنچه به دست آورده به تمام و کمال داده می‌شود و به آنان ستم نخواهد شد.

اما معنای این بازگشت — با اینکه ما از خدا پنهان و غایب نیستیم — و معنای این پرداخت کامل، ان‌شاءالله در تفسیر سورهٔ انعام خواهد آمد.

و گفته شده است که این آیه: «وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللّٰهِ ثُمَّ تُوَفّٰي كُلُّ نَفْسٍ مٰا كَسَبَتْ وَ هُمْ لَا يُظْلَمُونَ» (و از روزی پروا کنید که در آن به سوی خدا بازگردانده می‌شوید، سپس به هر کس آنچه به دست آورده تمام پرداخت می‌شود و به آنان ستم نمی‌رود)، آخرین آیه‌ای است که بر پیامبر خدا (ص) نازل شد، و روایاتی که بر این مطلب دلالت دارد در بحث روایی آینده خواهد آمد.

بحث روایی

و در کتاب «الدر المنثور» از راه‌های متعدد از ابن‌عباس، سُدّی، عطیهٔ عوفی، ابوصالح و سعید بن جُبَیر روایت شده است که آخرین آیه‌ای که از قرآن نازل گشت، کلام خدای متعال بود: «وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ» (بقره: ۲۸۱؛ و از روزی پروا کنید که در آن بازگردانده می‌شوید) تا پایان آیه.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث علمی) [دربارهٔ ربا

تفسیر آیه‌های ۲۷۵ تا ۲۸۱ با هم

این [زیان‌ها و پیامدهای تباه‌کننده] دربارهٔ ربای متداول میان ثروتمندان و تنگدستان بود؛ اما ربایی که میان دیگران جریان دارد — مانند ربای تجاری که اساس کار بانک‌ها و مؤسسات مشابه است، نظیر ربا بر وام و تجارت با آن — کمترین پیامدش این است که از یک سو، اموال را به تدریج به سوی سرمایهٔ رَبَوی می‌کشاند، و از سوی دیگر موجب افزایشِ [ساختگیِ] سرمایه‌های تجاری و قدرت گرفتن آن‌ها بیش از واقعیت بیرونی‌شان می‌گردد. ادامه در متن کامل

پژوهشگر در مباحث اقتصادی تردید ندارد که تنها انگیزه و علت رواج کمونیسم و پیشرفت مرام اشتراکی، تراکمِ سرسام‌آور ثروت نزد شماری اندک از افراد، برخورداری چشمگیر آنان از امتیازات زندگی و محروم ماندن دیگران — که اکثریت جامعه را تشکیل می‌دهند — از ضروری‌ترین نیازهایشان است. ادامه در متن کامل

بحث علمی دیگری) [دربارهٔ ربا

تفسیر آیه‌های ۲۷۵ تا ۲۸۱ با هم

غزالی در کتاب «الشکر» از احیاء [العلوم] می‌گوید: «از نعمت‌های خدای متعال، آفرینش درهم‌ها و دینارهاست که قوام و پایداری دنیا به آن دو وابسته است. ادامه در متن کامل