تفسیر آیهٔ ۱۰۵ سورهٔ بقره

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «مٰا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتٰابِ» (کافران اهل کتاب دوست نمی‌دارند...)؛ اگر مقصود از اهل کتاب منحصراً یهود باشد—چنان‌که با توجه به اینکه خطاب‌های پیشین متوجه آنان بود، ظاهر نیز همین است—در این صورت توصیفشان به «اهل کتاب» علت این ناخشنودی را می‌رساند؛ به این معنا که چون خود را اهل کتاب می‌دانند، دوست ندارند کتابی بر مؤمنان نازل شود، زیرا این امر مستلزم باطل شدن اختصاصِ اهل کتاب بودن به خودِ آنهاست؛ با اینکه این بخل‌ورزیِ آنان در چیزی است که مالکش نیستند، و ستیز با خدای پاک و منزه در گستردگی رحمت و بزرگی فضل او به شمار می‌رود. اما اگر مقصود عموم اهل کتاب یعنی هر دو گروهِ یهود و نصارا باشد، این سخن تعمیمی پس از تخصیص خواهد بود، چون هر دو گروه در پاره‌ای ویژگی‌ها مشترک‌اند و هر دو از اسلام به خشم آمده‌اند؛ و چه بسا برخی از آیات آینده مؤید همین احتمال باشد، مانند این سخن خدای متعال: «وَ قٰالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّهَ إِلاّٰ مَنْ كٰانَ هُوداً أَوْ نَصٰاريٰ» (و گفتند: هرگز کسی به بهشت داخل نمی‌شود مگر اینکه یهودی یا نصرانی باشد؛ بقره: ۱۱۱) و این سخن خدای متعال: «وَ قٰالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصٰاريٰ عَليٰ شَيْءٍ وَ قٰالَتِ النَّصٰاريٰ لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَليٰ شَيْءٍ وَ هُمْ يَتْلُونَ الْكِتٰابَ» (و یهودیان گفتند: مسیحیان بر هیچ پایه‌ای نیستند، و مسیحیان گفتند: یهودیان بر هیچ پایه‌ای نیستند، در حالی که هر دو کتاب [آسمانی] را می‌خوانند؛ بقره: ۱۱۳).