تفسیر آیهٔ ۸ سورهٔ مریم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «قٰالَ رَبِّ أَنّٰي يَكُونُ لِي غُلاٰمٌ وَ كٰانَتِ امْرَأَتِي عٰاقِراً وَ قَدْ بَلَغْتُ مِنَ الْكِبَرِ عِتِيًّا » (گفت: پروردگارا، چگونه مرا پسری خواهد بود در حالی که همسرم نازاست و من خود از کهن‌سالی به فرتوتی رسیده‌ام؟). راغب گفته است: «الغُلام» نوجوانی است که موی پشت لبش تازه روییده باشد [پاورقی منبع: «طرّ شاربُه» از باب نَصَرَ و ضَرَبَ، یعنی موی پشت لبش رویید]. گفته می‌شود: «غلامٌ بَيِّنُ الغُلومَة و الغُلومِيَّة» (نوجوانی در سنّ نوجوانی). خدای متعال می‌فرماید: «أَنّٰي يَكُونُ لِي غُلاٰمٌ ». و نیز گفته است: «اغتلم الغلام» یعنی هنگامی که پسر به حدّ بلوغ و غلبهٔ شهوت برسد. (پایان سخن راغب).

و در مجمع‌البیان آمده است: «عُتِيّ» و «عُسِيّ» به یک معناست؛ گفته می‌شود: «عَتا يَعْتُو عُتُوّاً و عُتِيّاً» و «عَسا يَعْسُو عُسُوّاً و عُسِيّاً»، و او «عاتٍ» و «عاسٍ» است، هنگامی که گذشت زمان او را به خشکی و فرسودگی دگرگون سازد. (پایان سخن مجمع‌البیان).

رسیدن به «عُتِيّ» کنایه از ازمیان‌رفتن میل به زناشویی و بسته‌شدن راه فرزندآوری است.

پرسش آن حضرت (ع) از چگونگی پدید آمدن فرزند با وجود نازایی همسرش و رسیدن خود به نهایت کهن‌سالی، با اینکه این دو امر را یادآور شده بود، ـ یعنی هر دو امر را در دعایش بیان کرده بود، آنجا که گفت: «رَبِّ إِنِّي وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي » إلخ (پروردگارا، به‌راستی استخوانم سست گشته...) ـ مبتنی بر شگفتی از این بشارت و جویا شدنِ خصوصیات آن بود، نه از سر بعید دانستن و انکار؛ زیرا هر کس به چیزی مژده داده شود که به دلیل فراوانی موانع و نبود اسباب، انتظارش را ندارد، با شنیدن آن جانش دستخوش تلاطم می‌شود؛ پس برای اطمینان قلب و آرام‌گرفتنِ خاطر، به پرس‌وجو از خصوصیات آن مژده می‌پردازد، در حالی که به صدق آن بشارت یقین دارد؛ چراکه وسوسه‌ها و خطورات نفسانی چه‌بسا با وجود دانش و ایمان نیز فروکش نکند. نظیر این مطلب در تفسیر این سخن خدای متعال گذشت که: «وَ إِذْ قٰالَ إِبْرٰاهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتيٰ قٰالَ أَ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قٰالَ بَليٰ وَ لٰكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي» (و آنگاه که ابراهیم گفت: پروردگارا، به من بنمایان چگونه مردگان را زنده می‌کنی؛ فرمود: مگر ایمان نیاورده‌ای؟ گفت: چرا، ولی برای آنکه دلم آرام گیرد) [بقره: ۲۶۰].

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

۳. داستان زکریا و یحیی در انجیل:

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۱۵ با هم

«در روزگار هیرودیس، پادشاه یهودیه، کاهنی به نام زکریا از گروه اَبیا بود که همسرش از فرزندان هارون بود و الیصابات نام داشت. ادامه در متن کامل

پس هنگامی که او در نوبت گروه خود در پیشگاه خدا خدمت کهانت می‌کرد، بر حسب رسم کهانت، قرعه به نام او افتاد که به هیکل (معبد) پروردگار درآید و بخور بسوزاند. ادامه در متن کامل

«زکریا به فرشته گفت: چگونه این را بدانم (و بر آن اطمینان یابم)؟ زیرا من پیرم و همسرم نیز سالخورده است. ادامه در متن کامل

«و مردم در انتظار زکریا بودند و از تأخیر او در هیکل در شگفت مانده بودند. چون بیرون آمد، نتوانست با آنان سخن بگوید؛ پس دریافتند که او در هیکل رویایی دیده است. ادامه در متن کامل

تا آنجا که می‌گوید: «و اما زمان وضع حمل الیصابات فرا رسید و پسری به دنیا آورد. همسایگان و خویشاوندانش شنیدند که پروردگار رحمتش را بر او بزرگ گردانیده است، پس با او شادمانی کردند. ادامه در متن کامل

و در همان انجیل آمده است: ادامه در متن کامل

[یادداشت منبع: ۱) انجیل، باب سوم، بند ۱.] ادامه در متن کامل

«و در سال پانزدهم از سلطنت تیبریوس قیصر، هنگامی که پیلاطس پنطی فرماندار یهودیه بود، و هیرودیس حاکم منطقهٔ جلیل، و برادرش فیلیپوس حاکم منطقهٔ ایطوریه و سرزمین تِراخونیتس، و لیسانیاس حاکم منطقهٔ ابیلیه بودند، در روزگار حنان و قیافا، پیشوایان کاهنان، کلام خدا در بیابان بر یوحنا پسر زکریا نازل شد. ادامه در متن کامل

پس او به تمام سرزمین‌های پیرامون اردن آمد و به غسل تعمیدِ توبه برای آمرزش گناهان موعظه می‌کرد، ادامه در متن کامل

همان‌گونه که در کتاب گفتارهای اشعیای پیامبر نوشته شده است که می‌گوید: «صدای نداکننده‌ای در بیابان که راه پروردگار را آماده سازید و مسیرهایش را راست و هموار کنید؛ هر دره‌ای پر خواهد شد و هر کوه و تپه‌ای پست خواهد گشت، راه‌های کج و ناهموار راست و راه‌های سخت هموار خواهد شد، و همهٔ آدمیان نجات خدا را خواهند دید.» ادامه در متن کامل

و به جمعیت‌هایی که بیرون می‌آمدند تا به دست او تعمید یابند، می‌گفت: «ای افعی‌زادگان! ادامه در متن کامل

و مردم از او پرسیدند: «پس ما چه کنیم؟» در پاسخ به آن‌ها گفت: «هر که دو پیراهن دارد، به کسی که ندارد بدهد، و هر که خوراکی دارد نیز چنین کند.» باج‌گیران (مأموران مالیات) نیز آمدند تا تعمید یابند و به او گفتند: «ای استاد، ما چه کنیم؟» به آنان گفت: «بیش از آنچه برایتان تعیین شده مطالبه نکنید.» سربازان نیز از او پرسیدند:… ادامه در متن کامل

و از آنجا که مردم در انتظار بودند و همگی در دل دربارهٔ یحیی می‌اندیشیدند که شاید او همان مسیح باشد، یحیی خطاب به همگان گفت: «من شما را با آب تعمید می‌دهم، ولی کسی نیرومندتر از من می‌آید که من شایستهٔ آن نیستم بند کفش‌هایش را باز کنم؛ او شما را با روح‌القدس و آتش تعمید خواهد داد. ادامه در متن کامل

اما هیرودیس، فرماندار چهارگانه (حاکم محلی ربع منطقه)، چون از سوی یحیی به‌خاطر هیرودیا، همسر برادرش فیلیپ، و نیز به‌خاطر تمام کارهای پلیدی که انجام می‌داد سرزنش شد، افزون بر همهٔ کارهایش، این کار را نیز افزود که یحیی را در زندان حبس کرد. ادامه در متن کامل

[یادداشت منبع: ۱) انجیل مرقس، باب ششم: ۱۷-۲۹] ادامه در متن کامل

و در آن آمده است: «زیرا خودِ هیرودیس فرستاده و یحیی را دستگیر کرده بود و او را به‌خاطر هیرودیا، همسر برادرش فیلیپ، در زندان به زنجیر کشیده بود؛ چرا که با او ازدواج کرده بود. ادامه در متن کامل

و چون سخنان او را می‌شنید، کارهای بسیار [بر پایهٔ آن] می‌کرد و با رغبت به او گوش می‌سپرد. ادامه در متن کامل

تا اینکه روز مناسبی فرا رسید؛ هنگامی که هیرودیس در سالروز تولدش ضیافت شامی برای بزرگان خود، فرماندهان لشکر و سرشناسان جلیل برپا کرد. ادامه در متن کامل

پادشاه به آن دختر گفت: "هر چه می‌خواهی از من بخواه تا به تو بدهم." و برایش سوگند یاد کرد که: "هر چه از من بخواهی به تو خواهم داد، حتی نیمی از پادشاهی‌ام را. ادامه در متن کامل

پس پادشاه بی‌درنگ جلادی فرستاد و دستور داد سر او را بیاورند. جلاد رفت و در زندان سرِ یحیی را برید و سر او را در طبقی آورد و به دختر داد و دختر نیز آن را به مادرش سپرد. ادامه در متن کامل

و دربارهٔ یحیی (ع) گزارش‌های پراکندهٔ دیگری نیز در اناجیل وجود دارد که از حدود آنچه آوردیم فراتر نمی‌رود؛ و پژوهشگر نقاد و اهل تأمل می‌تواند آنچه را از اناجیل نقل کردیم با مباحث گذشته تطبیق دهد تا به موارد اختلاف پی ببرد. ادامه در متن کامل