تفسیر آیهٔ ۲۳ سورهٔ مریم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «فَأَجٰاءَهَا الْمَخٰاضُ إِليٰ جِذْعِ النَّخْلَهِ » (درد زایمان او را به سوی تنهٔ درخت خرما کشاند) تا آخر آیه. «إجاءه» از باب افعال از ریشهٔ «جاء» است؛ گفته می‌شود «أجاءَهُ» و «جاءَ به» هر دو به یک معناست و در این آیه کنایه از راندن و ناچار ساختن است. «مَخاض» و «طَلْق» همان درد زایمان است. «جِذْع النَّخْلَة» تنهٔ درخت خرماست. «نَسْی» با فتح نون یا کسر آن [نَسْی و نِسْی] مانند «وَتْر و وِتْر»، چیز ناچیز و بی‌ارزشی است که شأنش فراموش شدن است. معنای آیه این است که چون مریم از قوم خود کناره گرفت و به جایی دور از آنان رفت، درد زایمان او را برای به دنیا آوردن فرزندش ناچار کرد و به سوی تنهٔ درخت خرمایی که در آنجا بود کشاند — و تعبیر به تنهٔ درخت خرما به جای خودِ درخت خرما، نشان‌دهندهٔ آن است که درختی خشکیده و بی‌برگ‌وبار بوده است — و از شرمِ مردم گفت: «ای کاش پیش از این مرده بودم و چیزی ناچیز و از یاد رفته می‌بودم که اصلاً به یاد آورده نمی‌شود»، تا مردم درباره‌اش زبان به بدگویی نگشایند، آن‌گونه که به‌زودی دربارهٔ من سخن خواهند گفت.

بحث روایی

و در «مجمع‌البیان»، ذیل سخن خدای متعال که می‌فرماید: «قٰالَتْ يٰا لَيْتَنِي مِتُّ قَبْلَ هٰذٰا » (گفت: ای کاش پیش از این مرده بودم!) [مریم: ۲۳] تا پایان آیه، آمده است: «و إنما تمنت الموت» (همانا او تنها ازاین‌رو آرزوی مرگ کرد...) تا آنجا که می‌گوید:

و از امام صادق (ع) روایت شده است: «لأنها لم تر في قومها رشيدا ذا فراسة ينزهها من السوء» (زیرا او در میان قوم خود، انسان رشدیافته و هوشمندی ندید که او را از بدی پاک و پیراسته بداند).