تفسیر آیهٔ ۷۹ سورهٔ کهف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَمَّا السَّفِينَهُ فَكٰانَتْ لِمَسٰاكِينَ » (اما آن کشتی، از آنِ بینوایانی بود...)؛ این آغازِ تفصیلِ وعده‌ای است که به اجمال با جملهٔ « سَأُنَبِّئُكَ » (به‌زودی تو را آگاه خواهم کرد) داده بود. و فرموده‌اش: « أَنْ أَعِيبَهٰا » یعنی آن را معیوب سازم، و این خود قرینه‌ای است بر اینکه مراد از «هر کشتی»، هر کشتیِ بی‌عیب‌ونقص بوده است.

و فرموده‌اش: « وَ كٰانَ وَرٰاءَهُمْ مَلِكٌ »، «وراء» به معنای پشتِ سر است و ظرف مکانی است در برابرِ جهتی که انسان رو به آن دارد و «قُدّام» یا «پیشِ رو» نامیده می‌شود. با این حال، گاه به موقعیتی اطلاق می‌شود که انسان از آن غافل است در حالی که کسی در آنجا برای او قصد بدی یا ناگواری دارد، گرچه پیشِ رویش باشد؛ یا موقعیتی که انسان از آن روی برمی‌گرداند؛ یا چیزی در آن است که انسان را به خود سرگرم می‌سازد و از غیر آن غافل می‌کند، گویی انسان رویش را به سویی دیگر گردانده است. خدای متعال می‌فرماید: «فَمَنِ ابْتَغيٰ وَرٰاءَ ذٰلِكَ فَأُولٰئِكَ هُمُ العٰادُونَ» (مؤمنون: ۷)، و می‌فرماید: «وَ مٰا كٰانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللّٰهُ إِلاّٰ وَحْياً أَوْ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ» (شوری: ۵۱)، و می‌فرماید: «وَ اللّٰهُ مِنْ وَرٰائِهِمْ» (بروج: ۲۰).

خلاصهٔ معنا اینکه: آن کشتی متعلق به چند بینوا بود که با آن در دریا کار می‌کردند و روزیِ خود را درمی‌آوردند، و پادشاهی ستمگر در آن منطقه بود که به غصب کشتی‌ها فرمان داده بود؛ پس با سوراخ کردن آن خواستم در آن عیبی پدید آورم تا آن ستمگر به آن طمع نکند و آن را برای خودشان واگذارد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۷۹ تا ۸۲ با هم

و برخی مفسران گفته‌اند: از ادب نیکویی که خضر در سخن گفتن با پروردگارش به کار بست، این است که آنچه از کارها نوعی نقص به شمار می‌آمد به خود نسبت داد؛ مانند این سخنش: «فَأَرَدْتُ أَنْ أَعِيبَهَا» (پس خواستم آن را معیوب کنم)، و آنچه انتسابش به پروردگارش و به خودش روا بود، آن را با صیغهٔ متکلم مع‌الغیر (ما) آورد؛ مانند این… ادامه در متن کامل