تفسیر آیهٔ ۷۸ سورهٔ کهف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ هٰذٰا فِرٰاقُ بَيْنِي وَ بَيْنِكَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مٰا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْراً » (گفت: این زمانِ جدایی میان من و توست؛ به‌زودی تو را از حقیقتِ آنچه نتوانستی بر آن شکیبایی ورزی، آگاه خواهم کرد). اشاره با «هَذَا» به سخن موسی است؛ یعنی: این سخن، سبب جدایی میان من و توست، یا به زمان اشاره دارد؛ یعنی چنان‌که گفته‌اند: این زمان، هنگام جدایی میان من و توست. و ممکن است اشاره به خودِ جدایی باشد، و معنا این است: اینک جدایی فرا رسید؛ گویی امری پنهان بود که با سخن موسی — « لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ » — آشکار شد. و اینکه فرمود: « بَيْنِي وَ بَيْنِكَ » و نفرمود «بَيْنَنَا»، برای تأکید است. و خضر این سخن را پس از اعتراض سوم گفت؛ زیرا موسی پیش از آن عذرخواهی می‌کرد (چنان‌که در اعتراض نخست واقع شد) یا مهلت می‌خواست (چنان‌که در اعتراض دوم بود)؛ اما در مورد جدایی پس از اعتراض سوم، خودِ موسی راه هر عذری را بر او گشوده بود، چراکه پس از اعتراض دوم گفته بود: « إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهٰا فَلاٰ تُصٰاحِبْنِي » (اگر پس از این دربارهٔ چیزی از تو پرسیدم، دیگر همراهم نباش)؛ و باقی آیه روشن است.