تفسیر آیهٔ ۵۶ سورهٔ کهف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ مٰا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ إِلاّٰ مُبَشِّرِينَ وَ مُنْذِرِينَ » (و ما پیامبران را جز مژده‌بخش و بیم‌رسان نمی‌فرستیم...) تا آخر آیه؛ این سخن دلداری و تسلایی به پیامبر (ص) است تا سینه‌اش از انکارِ انکارکنندگان و رویگردانی‌شان از یاد خدا تنگ نشود، زیرا وظیفهٔ پیامبران چیزی جز بشارت دادن و بیم دادن نبوده است و بیش از این مسئولیتی و گزندی بر دوش آنان نیست. ازاین‌رو در این آیه بازگشتی است به مضمونی مانند آنچه در آغاز سوره گذشت: « فَلَعَلَّكَ بٰاخِعٌ نَفْسَكَ عَليٰ آثٰارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهٰذَا الْحَدِيثِ أَسَفاً » (کهف: ۶؛ شاید اگر به این سخن ایمان نیاورند، می‌خواهی از غم و اندوه در پیِ آنان خودت را هلاک سازی). همچنین در این آیه گونه‌ای هشدار و تهدید برای کافرانِ مسخره‌کننده وجود دارد.

«الدَّحْض» به معنای هلاکت و نابودی، و «الإدحاض» به معنای هلاک ساختن و باطل کردن است. «الهُزُوء» نیز همان استهزا و ریشخند کردن است و در اینجا این مصدر به معنای اسم مفعول (مایهٔ تمسخر) آمده است؛ و معنای آیه روشن است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۵۶ و ۵۷ با هم

در «روح‌المعانی» آمده است: «جبریه (پیروان نظریهٔ سلب اختیار) به این آیه برای مذهب خود استدلال کرده‌اند و قدریه (طرفداران تفویض و نفی تقدیر الهی) به آیهٔ پیش از آن. امام [فخر رازی] گفته است: کمتر در قرآن آیه‌ای به سود یکی از این دو گروه می‌یابی، جز آنکه در کنارش آیه‌ای برای گروه دیگر نیز وجود دارد؛ و این چیزی نیست مگر آزمونی سخت از جانب خدای متعال که آن را متوجه بندگانش ساخته است تا دانشمندانِ استوار و ریشه‌دار (راسخان در علم) از مقلّدان بازشناخته شوند.» پایان سخن.

می‌گویم: هر دو آیه حق است و لازمهٔ آن، ثبوت اختیار برای بندگان در کارهایشان، و در عین حال، گسترش سلطنت خدای متعال در قلمروِ فرمانروایی‌اش حتی بر اعمال بندگان است؛ و این همان مذهب امامان اهل‌بیت (ع) است.