تفسیر آیهٔ ۷۶ سورهٔ اسراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِنْ كٰادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الْأَرْضِ لِيُخْرِجُوكَ مِنْهٰا وَ إِذاً لاٰ يَلْبَثُونَ خِلاٰفَكَ إِلاّٰ قَلِيلاً » (و نزدیک بود تو را از این سرزمین برکَنند تا از آن بیرونت سازند، و در آن صورت پس از تو جز اندکی درنگ نمی‌کردند). «استفزاز» به معنای آزار دادن، از جا برکندن و با شتاب و آسانی به حرکت درآوردن است. و حرف «لام» در واژهٔ « اَلْأَرْضِ » برای عهد (اشاره به سرزمینی شناخته‌شده) است و مقصود از آن مکه است؛ و واژهٔ «خِلاف» به معنای «بَعد» است؛ و مراد از «قلیل»، مدت‌زمانی اندک است.

معنای آیه چنین است: مشرکان نزدیک بود با فشار و آزار، تو را از سرزمین مکه برانند تا بیرونت کنند؛ و اگر چنین می‌کردند و تو خارج می‌شدی، پس از تو جز اندک‌زمانی در آنجا باقی نمی‌ماندند و ناگزیر هلاک می‌شدند.

برخی گفته‌اند: کسانی که نزدیک بود پیامبر را بیرون برانند یهودیان بودند و می‌خواستند ایشان را از مدینه اخراج کنند؛ و برخی نیز گفته‌اند: مقصود، مشرکان و یهودیان با هم هستند که همگی قصد داشتند پیامبر را از سرزمین عرب بیرون کنند.

این سخن دور از حقیقت است؛ زیرا این سوره مکّی است و آیات آن سیاقی پیوسته و یکدست دارد، در حالی که گرفتاری پیامبر (ص) با یهودیان تنها در مدینه و پس از هجرت رخ داد.