تفسیر آیهٔ ۸۵ سورهٔ نحل

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِذٰا رَأَي الَّذِينَ ظَلَمُوا الْعَذٰابَ فَلاٰ يُخَفَّفُ عَنْهُمْ وَ لاٰ هُمْ يُنْظَرُونَ» (و هنگامی که ستمکاران عذاب را ببینند، نه از عذابشان کاسته می‌شود و نه مهلت داده می‌شوند). آیهٔ پیشین در حقیقت برای بیان تفاوت میان روز جزا — که همان روز قیامت است — با دیگر ظرف‌های مجازات در دنیا آمده بود؛ به این بیان که جزای روز قیامت با هیچ عذرخواهی یا بازگشتی برای جلب خشنودی برطرف نمی‌شود و تغییر نمی‌یابد. این آیه نیز تفاوت عذاب آن روز را با عذاب‌های دنیاییِ متوجهِ ستمکاران بیان می‌کند؛ چراکه عذاب‌های دنیا به شکلی تخفیف را می‌پذیرند یا با مهلت‌دادنی به تأخیر می‌افتند، اما عذاب روز قیامت نه تخفیف‌پذیر است و نه مهلتی در پی دارد.

پس در کلام الهی: « وَ إِذٰا رَأَي الَّذِينَ ظَلَمُوا الْعَذٰابَ» (و هنگامی که ستمکاران عذاب را ببینند)، یادکردن از وصف ستم در صله (جملهٔ وابسته به موصول) به جای کفر و مانند آن، برای نشان‌دادن علت و ملاک این حکم است؛ و مقصود از دیدن عذاب، سایه‌افکندن و فرارسیدنِ عذاب بر آنان است، و نیز مشرف‌شدن و روبروشدنِ خودِ آنان با عذاب پس از داوری نهایی، چنان‌که سیاق کلام بر آن دلالت دارد؛ و مقصود از عذاب نیز عذاب روز قیامت است که همان عذاب آتش دوزخ خواهد بود.

و معنای آیه — و خدا داناتر است — این است که: هنگامی که کار با حکم به عذابشان فیصله یابد و با مشاهدهٔ آتش، بر عذاب مشرف شوند، دیگر با هیچ تخفیفی یا مهلت و تأخیری راه رهایی از آن نخواهند داشت.