تفسیر آیهٔ ۵ سورهٔ نحل

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ الْأَنْعٰامَ خَلَقَهٰا لَكُمْ فِيهٰا دِفْءٌ وَ مَنٰافِعُ وَ مِنْهٰا تَأْكُلُونَ » (و چهارپایان را آفرید؛ در آن‌ها برای شما گرمابخشی و سودهایی است و از آن‌ها می‌خورید). «أنعام» جمع «نَعَم» به معنای شتر، گاو و گوسفند است؛ در مجمع‌البیان آمده که این حیوانات به دلیل نرمی و لطافتِ لمس کردنشان نَعَم نامیده شده‌اند، بر خلاف سُم‌داران که لمسِ سختی دارند. در المفردات نیز آمده است: «الدفء خلاف البرد» (دفء ضد سرماست؛ پایان نقل). گویا مقصود از «دفء»، گرمایی است که از پوست‌ها، پشم‌ها و کُرک‌های آن‌ها برای در امان ماندن از سرما به دست می‌آید؛ یا مقصود، وسایلی است که مایهٔ گرم شدن است.

مقصود از «منافع»، دیگر فایده‌هایی جز گرمایش است که از پشم، کُرک، پوست، شیر، چربی و مانند آن‌ها به دست می‌آید. عبارت « لَكُمْ » ممکن است متعلق به عبارتِ

« خَلَقَهٰا » باشد و جملهٔ « فِيهٰا دِفْءٌ وَ مَنٰافِعُ » حال برای ضمیر « خَلَقَهٰا » به شمار آید؛ و ممکن است « لَكُمْ » ظرف مستقر (شبه‌جمله‌ای بیانگر ثبوت و استقرار) و متعلق به جملهٔ دوم باشد؛ یعنی «در چهارپایان گرمابخشی‌ای است که برای شما پدید آمده است».

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۵ و ۸ با هم

در تفسیر عیاشی، از زراره روایت شده که گفت: از یکی از دو امام [باقر یا صادق] (علیهما السلام) دربارهٔ ادرار اسب‌ها، قاطرها و الاغ‌ها پرسیدم؛ فرمود: «آن را خوش نمی‌داریم.» گفتم: آیا گوشت آن‌ها حلال نیست؟ فرمود: «مگر نه این است که خداوند برای شما بیان کرده است: «- وَ الْأَنْعٰامَ خَلَقَهٰا لَكُمْ فِيهٰا دِفْءٌ وَ مَنٰافِعُ وَ مِنْهٰا تَأْكُلُونَ » (و چهارپایان را برای شما آفرید؛ در آن‌ها برای شما وسیلهٔ گرمایش و سودهایی است و از آن‌ها می‌خورید) و دربارهٔ اسبان، قاطران و الاغ‌ها فرمود: « لِتَرْكَبُوهٰا وَ زِينَهً » (تا بر آن‌ها سوار شوید و مایهٔ زینت باشند)؟ پس خوردن را ویژهٔ چهارپایانی قرار داد که خداوند در کتابش از آن‌ها یاد کرده، و اسبان و قاطران و الاغ‌ها را برای سواری مقرر فرمود؛ و گوشت آن‌ها حرام نیست، ولی مردم از آن دوری کرده و ناخوشش داشته‌اند.»