تفسیر آیهٔ ۳ سورهٔ نحل

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ تَعٰاليٰ عَمّٰا يُشْرِكُونَ » (آسمان‌ها و زمین را به حق آفرید؛ او فراتر است از آنچه با وی شریک می‌سازند). معنای آفرینش آسمان‌ها و زمین به حق پیش‌تر گذشت. لازمهٔ آفرینشِ به حقِ آن‌ها این است که باطل در آن‌ها هیچ اثری نداشته باشد؛ به همین سبب به دنبال آن، خدای پاک و منزه خود را از شریکانی که مشرکان می‌خوانند تا نزد خدا شفاعتشان کنند، به خیر هدایتشان نمایند و از گزندها حفظشان کنند منزه دانسته است؛ چرا که آن بت‌ها و شریکانْ خود باطل‌اند و هیچ اثری ندارند.

در این آیه و آیه‌های پس از آن، استدلالی بر یکتاییِ خدای متعال هم در الوهیت (شایستگی پرستش) و هم در ربوبیت (پروردگاری و تدبیر)، از هر دو جهتِ آفرینش و تدبیر آمده است؛ زیرا آفرینش و هستی‌بخشی نشانهٔ الوهیت است، و نعمت بودنِ برخی پدیده‌ها برای برخی دیگر نشانهٔ ربوبیت؛ چرا که چیزی برای دیگری نعمت نمی‌شود مگر با وجود پیوند و اتصالی میان آن‌ها که به نظامی فراگیر و تدبیری یگانه میانشان بینجامد. یگانگی تدبیر نیز نشانهٔ یگانگی تدبیرکننده است؛ بنابراین، اینکه هر آفریده‌ای در آسمان‌ها و زمین نعمتی برای انسان است، نشان می‌دهد که تنها خدای پاک و منزه پروردگار او و پروردگار هر چیزی است.