تفسیر آیهٔ ۲۹ سورهٔ نحل

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَادْخُلُوا أَبْوٰابَ جَهَنَّمَ خٰالِدِينَ فِيهٰا فَلَبِئْسَ مَثْوَي الْمُتَكَبِّرِينَ » (پس از درهای دوزخ وارد شوید و جاودانه در آن بمانید؛ و چه بد است جایگاه متکبران!). این خطاب متوجه همهٔ آنان با هم است؛ همان‌گونه که کلام خداوند: « إِنَّ الْخِزْيَ الْيَوْمَ وَ السُّوءَ عَلَي الْكٰافِرِينَ » و همچنین عبارت: « اَلَّذِينَ تَتَوَفّٰاهُمُ الْمَلاٰئِكَهُ » ناظر به مجموعهٔ کافران بود، نه تک‌تکِ آنان به صورت جداگانه.

بر این پایه، معنای آیه به سخنی مانند این بازمی‌گردد که: هر یک از شما باید از دری از درهای جهنم وارد شود که متناسب با عمل او و مرتبهٔ کفرش است؛ نه اینکه هر فرد از آنان از همهٔ درها یا از چند در وارد شود. پیش از این نیز سخن دربارهٔ معنای درهای جهنم در تفسیر این کلام خدای متعال گذشت: «لَهٰا سَبْعَهُ أَبْوٰابٍ لِكُلِّ بٰابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ» (حجر: ۴۴؛ آن [دوزخ] هفت در دارد و برای هر دری بخشی مشخص از آنان تعیین شده است).

«متکبران» و «مستکبران» از نظر مصداق یکی هستند، هرچند از حیث بار معناییِ واژه با یکدیگر تفاوت دارند؛ مانند «مسلم» و «مستسلم» (تسلیم‌شده و جویای تسلیم). مستکبر کسی است که بزرگی را برای خود می‌طلبد و آن را از قوه به فعل درمی‌آورد و به دیگران نشان می‌دهد؛ اما متکبر کسی است که بزرگی را برای خود می‌پذیرد و آن را صفت پایدار خویش قرار می‌دهد.