تفسیر آیهٔ ۲۸ سورهٔ نحل

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « اَلَّذِينَ تَتَوَفّٰاهُمُ الْمَلاٰئِكَهُ ظٰالِمِي أَنْفُسِهِمْ فَأَلْقَوُا السَّلَمَ » (همان کسانی که فرشتگان جانشان را می‌گیرند در حالی که بر خویشتن ستمکار بودند؛ پس تسلیم می‌شوند...) تا پایان آیه. ظاهر سیاق نشان می‌دهد که این عبارت، تفسیری است برای واژهٔ «کافران» که در پایان آیهٔ پیشین آمده است؛ همان‌گونه که عبارتِ بعدی: « اَلَّذِينَ تَتَوَفّٰاهُمُ الْمَلاٰئِكَهُ طَيِّبِينَ » (همان کسانی که فرشتگان جانشان را در پاکی می‌گیرند...)، تفسیری است برای «پرهیزگاران» که در پایان آیهٔ قبل از آن ذکر شده است. بیانگر بودنِ این عبارت برای کافران، هرگز مستلزم آن نیست که ادامهٔ سخنِ «دانش‌یافتگان» باشد تا نظم کلام به هم بخورد؛ بدین‌گونه که آنان ابتدا بگویند: « إِنَّ الْخِزْيَ الْيَوْمَ » (رسواییِ امروز...) و سپس خودشان با جملهٔ: « اَلَّذِينَ تَتَوَفّٰاهُمُ الْمَلاٰئِكَهُ » کافران را معرفی کنند، بی‌آنکه [با فعل ماضی] بگویند: «الذين توفاهم الملائكة» (کسانی که فرشتگان جانشان را گرفتند)؛ چنان‌که این نکته پوشیده نیست.

و سخن خداوند: « فَأَلْقَوُا السَّلَمَ »، یعنی تسلیم شدند؛ که همان خضوع و گردن نهادن است. ضمیر جمع به کافران برمی‌گردد و معنا چنین است: کافران کسانی هستند که فرشتگان جانشان را می‌ستانند و روحشان را قبض می‌کنند در حالی که با کفر به خدا به خویشتن ستم روا می‌دارند؛ پس تسلیم می‌شوند و خضوع و فرمان‌برداری نشان می‌دهند و با این کار وانمود می‌کنند که هیچ کار بدی انجام نمی‌داده‌اند. اما ادعایشان رد می‌شود و دروغگو شمرده می‌شوند و به آنان گفته می‌شود: آری، شما مسلماً مرتکب بدی شدید و عمل ناشایست انجام دادید؛ همانا خداوند به آنچه پیش از ورود به این جایگاه—که همان مرگ است—انجام می‌دادید، کاملاً آگاه است.

بحث روایی

«بَلىٰ...» (آری، شما بدکار بودید...).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۲۷ و ۲۸ با هم

«کسانی که دانش داده شده‌اند» همان امامان هستند؛ آنان به دشمنانشان می‌گویند: شریکان شما و کسانی که در دنیا از آنان فرمان می‌بردید کجایند؟ سپس فرمود: آنان نیز همان کسانی هستند که فرشتگان جانشان را در حالی می‌گیرند که بر خویشتن ستم کرده‌اند؛ « فَأَلْقَوُا السَّلَمَ » (تسلیم شدند)؛ یعنی در برابر بلایی که بر سرشان آمد تسلیم شدند و سر فرود آوردند، سپس می‌گویند: « مٰا كُنّٰا نَعْمَلُ مِنْ سُوءٍ » (ما هیچ کار بدی نمی‌کردیم)، اما خدا سخنشان را رد کرد و فرمود:

تفسیر آیه‌های ۲۸ و ۳۲ با هم

می‌گویم: این سخن، با در نظر گرفتن عبارتِ مقابلِ آن در سخن خداوند: « اَلَّذِينَ تَتَوَفّٰاهُمُ الْمَلاٰئِكَهُ ظٰالِمِي أَنْفُسِهِمْ » (همان کسانی که فرشتگان جانشان را در حالی که بر خویشتن ستمکار بودند می‌ستانند) خالی از پوشیدگی نیست، و روایت نیز ضعیف است.