تفسیر آیهٔ ۱۷ سورهٔ نحل

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

ازاین‌رو، کلام خدای متعال: « أَ فَمَنْ يَخْلُقُ كَمَنْ لاٰ يَخْلُقُ أَ فَلاٰ تَذَكَّرُونَ » (آیا کسی که می‌آفریند مانند کسی است که نمی‌آفریند؟ آیا پند نمی‌گیرید؟) [نحل: ۱۷]، مقایسهٔ صفت خدای پاک و منزه با صفتِ دیگران و نفی هرگونه برابری میان آن‌هاست؛ و این استفهام، برای انکار است، و مراد از «کسی که نمی‌آفریند» همان معبودانی هستند که مشرکان به جای خدا می‌خوانند و می‌پرستند.

و توضیح آن — چنان‌که از مطالب پیشین روشن شد — این است که خدای پاک و منزه موجودات را می‌آفریند و به آفرینش آن‌ها تداوم می‌بخشد؛ ازاین‌رو، او با کسی که هیچ‌چیز نمی‌آفریند برابر نیست؛ چرا که او به سبب آفرینش اشیاء، مالک هستیِ آن‌ها و مالک آثار وجودی‌شان است که همان نظام‌های ویژهٔ هر موجود و نظام عمومی جاری بر همهٔ آن‌هاست.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۷ تا ۲۲ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « أَ فَمَنْ يَخْلُقُ كَمَنْ لاٰ يَخْلُقُ إلي قوله -إِلٰهُكُمْ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ » (آیا کسی که می‌آفریند، مانند کسی است که نمی‌آفریند؟ ادامه در متن کامل

و از اینجا بی‌اساس بودنِ سخن برخی مفسران روشن می‌شود که گفته‌اند این آیات توحید را از دو راه اثبات می‌کند: راه آفرینش و راه نعمت. ادامه در متن کامل

بلکه آیات آفرینش تنها برای تثبیت مسألهٔ نعمت آورده شده است؛ چرا که آشکار است چون خدای پاک و منزه آفرینندهٔ هر چیز و هستی‌بخشِ آن است، آثارِ وجودی اشیاء نیز همان نعمت‌هایی هستند که آدمی از آن‌ها بهره‌مند می‌شود؛ و این نعمت‌ها تماماً از آنِ خدای پاک و منزه است، همان‌گونه که خودِ وجود آن‌ها مِلکِ خالصِ اوست؛ مِلکی که هیچ بطلان، انتقال و دگرگونی نمی‌پذیرد. ادامه در متن کامل

پس مجموعهٔ آنچه این آیات از آفرینش، نعمت و علم در بر دارند، مقدماتِ برهانی یگانه است که برای اثبات توحید در ربوبیت اقامه شده است؛ همان توحیدی که چنان‌که دانستی بت‌پرستان منکر آن بودند. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۷ تا ۲۱ با هم

این آیات هرچند در ظاهر برای نفی ربوبیت بت‌ها سامان یافته است، اما همین برهان با اندکی دقت، عیناً دربارهٔ ارباب و نمادهای بت‌ها نیز جاری است؛ موجوداتی چون فرشتگان مقرّب، جن، انسان‌های کامل و ستارگان، یعنی هر آنچه بت‌پرستان می‌پرستند. ادامه در متن کامل