تفسیر آیهٔ ۱۲ سورهٔ نحل

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ سَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهٰارَ وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ » (و شب و روز و خورشید و ماه را رامِ شما ساخت...) تا پایان آیه. پیش از این دربارهٔ معنای تسخیرِ (رام‌کردنِ) شب و روز و خورشید و ماه و ستارگان بارها سخن رفت. و از آن رو که هریک از امور یادشده، و نیز مجموعهٔ شب و روز، و همچنین مجموعهٔ خورشید و ماه و ستارگان، در خود دارای ویژگی‌ها و آثاری است که شایستگی دارد به تنهایی یگانگی او را در ربوبیتش اثبات کند، آیه را با این سخن به پایان رساند: « إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَآيٰاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ » (قطعاً در این برای گروهی که خرد می‌ورزند نشانه‌هایی است)؛ از این رو در این آیه واژهٔ «آیات» را به صورت جمع آورد، برخلاف دو آیهٔ پیشین و پسین [که به صورت مفرد آمده است].

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۱ تا ۱۳ با هم

این‌ها سه برهان است که نخستین را به اهل اندیشه نسبت داد و دومی را به خردورزان؛ و سومی را به پندپذیران. این بدان جهت است که برهان نخست از مقدماتی ساده فراهم آمده که برای نتیجه‌دادنش صِرفِ اندیشیدن کفایت می‌کند؛ و برهان دوم از مقدماتی علمی فراهم آمده که فهم آن جز برای کسی میسر نیست که در احوال اجرام آسمانی و زمینی غور کند و آثارِ حرکت‌ها و جابه‌جایی‌های آن‌ها را دریابد؛ و برهان سوم از مقدماتی کلی و فلسفی فراهم آمده است که انسان تنها با یادآوری احکامِ عام و کلیِ وجود به آن‌ها دست می‌یابد؛ مانند نیازِ این جهانِ دگرگون‌شونده به ماده، و یکی‌بودن و همانندیِ مادهٔ عام، و ضرورتِ بازگشتِ این اختلاف‌های واقعی به امری دیگر فراتر از مادهٔ یگانه و متشابه.