تفسیر آیهٔ ۹۰ سورهٔ حجر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و برخی گفته‌اند سخن خدای متعال: « كَمٰا أَنْزَلْنٰا » وابسته به آیهٔ پیشین است: « وَ لَقَدْ آتَيْنٰاكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثٰانِي » (و به‌راستی به تو هفت آیهٔ از دو بار خوانده‌شده [=سورهٔ حمد] را دادیم)؛ یعنی: قرآن را بر تو فرو فرستادیم همان‌گونه که بر تقسیم‌کنندگان فرود آوردیم، و مراد از تقسیم‌کنندگان، یهود و نصارا هستند که قرآن را بخش‌ها و پاره‌هایی جدا از هم ساختند و گفتند: به بخشی ایمان می‌آوریم و به بخشی کفر می‌ورزیم.

و اشکال این سخن آن است که سوره مکّی است و در اوایل بعثت نازل شده، و در آن روزگار، اسلام با یهود و نصارا به آن رویارویی و درگیریِ بزرگ دچار نشده بود؛ و سخن آنان که: «آمِنُوا بِالَّذِي أُنْزِلَ عَلَي الَّذِينَ آمَنُوا وَجْهَ النَّهٰارِ وَ اكْفُرُوا آخِرَهُ» (به آنچه بر مؤمنان نازل شده در آغاز روز ایمان بیاورید و در پایانش کافر شوید؛ آل عمران: ۷۲)، از سخنانی است که یهود پس از هجرت گفتند و نظایر آن نیز چنین است، و دلیلِ آنچه گفتیم، سیاق آیات است.

بحث روایی

و در کتاب «الدر المنثور»، طبرانی در کتاب «المعجم الاوسط» از ابن‌عباس روایت کرده که گفت: مردی از پیامبر خدا (ص) پرسید: نظرتان دربارهٔ این سخن خدا چیست که می‌فرماید: « كَمٰا أَنْزَلْنٰا عَلَي الْمُقْتَسِمِينَ » (همان‌گونه که بر تقسیم‌کنندگان نازل کردیم) [حجر: ۹۰]؟ فرمود:

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۹۰ و ۹۱ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « كَمٰا أَنْزَلْنٰا عَلَي الْمُقْتَسِمِينَ الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ » (همان‌گونه که بر تقسیم‌کنندگان نازل کردیم؛ همان کسانی که قرآن را بخش‌بخش کردند). مؤلف مجمع‌البیان می‌گوید:

و سخن خدای متعال: « كَمٰا أَنْزَلْنٰا عَلَي الْمُقْتَسِمِينَ » (همان‌گونه که بر تقسیم‌کنندگان فرود آوردیم)، سیاق عبارت بی‌دلالت نیست بر اینکه وابسته به کلامی در تقدیر است که فرمودهٔ دیگرش بدان اشاره می‌کند: « وَ قُلْ إِنِّي أَنَا النَّذِيرُ الْمُبِينُ » (و بگو که من همان هشداردهندهٔ آشکارم)؛ یعنی: [به عذابی هشدار می‌دهم] که فرود می‌آید و بر شما نازل می‌شود، همان‌گونه که بر تقسیم‌کنندگان فرود آوردیم. و مراد از «تقسیم‌کنندگان»، همان کسانی هستند که سخن بعدیِ او وصفشان می‌کند: «الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ» (کسانی که قرآن را پاره‌پاره کردند).

و چه بسا گفته شده: آنان از این رو «مقتسمین» (تقسیم‌کنندگان) نامیده شدند که پیامبران خدا و کتاب‌های نازل‌شده به سویشان را دسته‌بندی و تقسیم کردند، پس به برخی ایمان آوردند و به برخی کافر شدند؛ اما پاسخ این سخن آن است که آیهٔ بعد، مقتسمین را به کسانی تفسیر می‌کند که «قرآن را پاره‌پاره کردند»، نه به کسانی که میان پیامبران خدا یا میان کتاب‌هایش جدایی انداختند.

تفسیر آیه‌های ۹۰ تا ۹۳ با هم

بنابراین، ظاهر آن است که این دو آیه گروهی را یاد می‌کنند که در اوایل بعثت برای خاموش کردن نور قرآن به پا خاستند و آن را پاره‌پاره کردند تا از راه خدا بازدارند؛ پس خداوند عذاب را بر آنان فرو فرستاد و نابودشان کرد، و اینان همان کسانی هستند که در این دو آیه یاد شده‌اند. ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۹۰ و ۹۱ با هم

[مراد از آن‌ها] یهود و نصارا هستند. آن مرد پرسید: [معنای این سخن چیست:] « اَلَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ » (همان کسانی که قرآن را بخش‌بخش کردند) [حجر: ۹۱]؟ فرمود: «به بخشی از آن ایمان آوردند و به بخشی کفر ورزیدند».