تفسیر آیهٔ ۸ سورهٔ ابراهیم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ قٰالَ مُوسيٰ إِنْ تَكْفُرُوا أَنْتُمْ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً فَإِنَّ اللّٰهَ لَغَنِيٌّ حَمِيدٌ » (و موسی گفت: اگر شما و همهٔ کسانی که در زمینند کفر ورزید، بی‌گمان خدا بی‌نیاز و ستوده است). هنگامی که خدای متعال بر پایهٔ مقتضای عزت مطلقه‌اش، با یادآوری آنچه اعلام کرده بود — یعنی فزونی در برابر شکرگزاری و عذاب در برابر کفران — به سپاسگزاری از نعمت‌هایش فرمان داد، برای تأیید آن، از سخنان موسی(ع) مطلبی آورد که به منزلهٔ شاهدی همگون است؛ پس فرمود: « وَ قٰالَ مُوسيٰ » (و موسی گفت)؛ و سخن تا پایان ده آیه بر همین سیاق ادامه دارد.

اما اینکه خدا بی‌نیاز است هرچند همهٔ ساکنان زمین کافر شوند، به این جهت است که او ذاتاً از هر چیزی بی‌نیاز است؛ بنابراین نه از سپاسگزاری کسی سودی می‌برد و نه از ناسپاسی کسی زیانی می‌بیند، بلکه سود و زیانِ هر کاری که انسان انجام می‌دهد به خود او بازمی‌گردد. و اما اینکه او «حمید» (ستوده) است، به این دلیل است که حمد، آشکار کردنِ زیبایی و نیکوییِ کارِ ستایش‌شونده به زبانِ ستایشگر است؛ و کار خدای متعال از هر جهت نیکو و زیباست، پس او زیبایی است با جمالی آشکار که پنهان بودن و پنهان کردنش ناممکن است؛ از این رو خدای متعال ستوده است، چه کسی با زبان او را بستاید و چه نستاید.

گذشته از این، هر موجودی با تمام وجود خویش او را می‌ستاید، حتی کسی که به نعمتش کفران می‌ورزد؛ همان‌طور که خدای متعال می‌فرماید: «وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلاّٰ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ» (و هیچ چیزی نیست مگر اینکه با ستایش او تسبیح می‌گوید؛ اسراء: ۴۴). پس خدای متعال ستوده است، چه مردم با زبان‌هایشان او را بستایند و چه نستاید، و همهٔ ستایش‌ها ویژهٔ اوست، چه با آن ستایش خودِ او قصد شده باشد و چه دیگری.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶ تا ۱۸ با هم

این آیات دربردارندهٔ یادآوری بخشی از نعمت‌ها و عذاب‌های الهی در روزهای ویژهٔ خدا (ایام‌الله) است. ادامه در متن کامل