تفسیر آیهٔ ۲۹ سورهٔ ابراهیم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهٰا وَ بِئْسَ الْقَرٰارُ » (جهنم، که در آن وارد می‌شوند و می‌سوزند و چه بد جایگاهی است!). این جمله بیانی برای «سرای هلاکت» است؛ و این احتمال که برخی داده‌اند واژهٔ « جَهَنَّمَ » به شیوهٔ اشتغال (منصوب به فعلی در تقدیر) منصوب باشد و تقدیرش «يصلون جهنم يصلونها» گردد و جمله از نو آغاز شده باشد، وجهی ندارد؛ زیرا چنین نصبی مرجوح (نامناسب و ضعیف) است و نکته‌ای نیز وجود ندارد که آغاز دوبارهٔ جمله را ایجاب کند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۸ و ۲۹ با هم

از همین‌جا نادرستی سخن کسانی آشکار می‌شود که گفته‌اند این آیات مدنی است و مراد از کسانی که کافر شدند، بزرگان مکه و سران قریش هستند؛ همان کسانی که بر ضد پیامبر (ص) سپاهیانی گرد آوردند، در جنگ بدر با او جنگیدند، کشته شدند و قوم خود را به سرای هلاکت درآوردند.

علت نادرستی‌اش آن است که از معنای آیه دانستی که این آیه مطلق (فراگیر و بی‌قید) است و اصلاً دلیلی برای محدود ساختن آن به کشته‌شدگانِ کافر در بدر وجود ندارد؛ بلکه آیه هر پیشوای گمراهی را—از گذشتگان و آیندگان—که قومش را به سرای هلاکت کشانده باشد، دربرمی‌گیرد. مراد از فرود آوردن در سرای هلاکت نیز جای دادنِ آنان در شقاوتِ آتش است، حتی اگر هنوز کشته نشده، نمرده و به آتش درنیامده باشند.

تفسیر آیه‌های ۲۸ تا ۳۰ با هم

افزون بر این، ظاهر آیهٔ بعد: « وَ جَعَلُوا لِلّٰهِ أَنْدٰاداً لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِهِ قُلْ تَمَتَّعُوا فَإِنَّ مَصِيرَكُمْ إِلَي النّٰارِ » (و برای خدا همتایانی قرار دادند تا از راه او گمراه کنند؛ بگو: برخوردار شوید که قطعاً بازگشت شما به سوی آتش است) این است که ضمیر جمع به همان کافرانِ یادشده در این آیه بازمی‌گردد؛ و لازمه‌اش این خواهد بود که خطابِ «قل تمتعوا» متوجه بازماندگانِ آنان باشد، یعنی کسانی که در روز فتح مکه اسلام آوردند؛ در حالی که این خطاب، وعید و تهدیدی قطعی به شقاوتی حتمی و بدون استثناست.