تفسیر آیهٔ ۲۰ سورهٔ ابراهیم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

از این بیان روشن می‌شود که در سخن خدای متعال: « عَلَي اللّٰهِ » (بر خدا)، آوردن اسم ظاهر به جای ضمیر، برای اقامهٔ دلیل و حجت است؛ و اینکه چنین کاری بر خدای متعال دشوار نیست، از آن روست که او خود «الله» است (که نامش گرامی باد).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۹ و ۲۰ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَ يَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ وَ مٰا ذٰلِكَ عَلَي اللّٰهِ بِعَزِيزٍ » (اگر بخواهد شما را می‌بَرد و آفرینشی نو می‌آورد، و این کار بر خدا دشوار نیست)؛ یعنی بر او کاری سخت و دشوار نیست. و خطاب متوجه عمومِ بشر است و پیامبر (ص) نمونه و نمادی از آنان قرار گرفته که دیگران به او سنجیده می‌شوند؛ زیرا پیش و پس از این عبارت، خطاب متوجه آن حضرت است، آنجا که فرمود: « أَ لَمْ تَرَ » (آیا ندیدی؟) و « وَ مٰا ذٰلِكَ » (و این کار...).

پیش‌تر گذشت که حق بودنِ آفرینش، مقتضای شکست‌ناپذیری و بی‌نیازیِ ذاتیِ خدای متعال است؛ زیرا اگر بی‌نیازیِ او چنین اقتضایی نداشت و صدورِ بازیچه از خدای متعال ممکن می‌بود، و این آفرینشِ مشهود با نظامِ شگفت‌انگیزش تنها بازیچه‌ای می‌شد که مقصودی جز پیدایش و نابودی نداشت، آنگاه چنین کاری برخاسته از اشتیاقی خیالی و نیازی درونی می‌بود؛ نیازهایی چون رهایی از اندوه و دل‌زدگی، گشودنِ غم، یا انس گرفتن برای دفعِ وحشتِ تنهایی و مانند این‌ها؛ در حالی که بی‌نیازیِ ذاتیِ خدای متعال چنین امری را نفی می‌کند.

شاید همین نکته سبب شده است که در پی فرمودهٔ: « أَنَّ اللّٰهَ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ » (که خدا آسمان‌ها و زمین را آفرید...) فرمودهٔ « إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ » (اگر بخواهد شما را می‌بَرد...) بیاید. بنابراین، عبارتِ « إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ » در جایگاه بیان و توضیح برای ماقبلِ خود است، و معنا چنین می‌شود: آیا ندانسته‌ای که خداوند این آفرینشِ مشهود را از روی شکست‌ناپذیری (عزت) و بی‌نیازی‌اش آفریده است، و او اگر بخواهد شما را می‌بَرد و آفرینشی نو می‌آورد، و این کار هرگز بر خدای متعال دشوار نیست؟ چراکه او «الله» است که نامش گرامی باد؛ نیکوترین نام‌ها از آنِ اوست و تمام عزت و بزرگی به او تعلق دارد.