تفسیر آیهٔ ۲۶ سورهٔ رعد

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « اَللّٰهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشٰاءُ وَ يَقْدِرُ » (خداوند روزی را برای هر کس بخواهد فراخ می‌گرداند و [برای هر کس بخواهد] تنگ می‌سازد) تا آخر آیه؛ بیانگر آن است که آنچه به هر دو گروه داده شده—از عاقبت ستوده و بهشت جاودان، و از لعنت و فرجام بدِ آن سرای—همه از روزی‌ای است که خداوند به هر کس بخواهد و هر گونه بخواهد روزی می‌دهد، بی آنکه مانعی در برابرش باشد یا الزامی بر او تحمیل گردد.

و خدای متعال روشن ساخته است که فعل او بر طبق همان نظام حق و باطلی که خود مقرر داشته استمرار می‌یابد؛ از این رو باورِ حق و عمل به آن، به بهره‌مندی از بهشت و سلامت می‌انجامد، و باور باطل و عمل به آن، به لعنت، فرجام بد و زندگیِ سخت و تباه منتهی می‌شود.

و این سخن او: « وَ فَرِحُوا بِالْحَيٰاهِ الدُّنْيٰا وَ مَا الْحَيٰاهُ الدُّنْيٰا فِي الْآخِرَهِ إِلاّٰ مَتٰاعٌ » (و به زندگی دنیا شادمان شدند، در حالی که زندگی دنیا در برابر آخرت جز کالایی ناچیز نیست)—بر پایهٔ آنچه از سیاق برمی‌آید—مرادش این است که روزیِ حقیقی همان روزیِ آخرت است، ولی آنان به سبب گرایششان به ظاهر زندگی دنیا و زیور آن، بدان دل بستند و به آن شادمان شدند، در حالی که به خطا رفتند؛ چراکه این زندگی نه به خودیِ خود مقصود است و نه در بقایش جاودانه، بلکه برای دیگری مقصود است که همان زندگی آخرت باشد؛ پس نسبت به آخرت تنها کالایی ناچیز است که برای رسیدن به چیزی دیگر و در خدمت غیرِ خود بهره‌برداری می‌شود و به خودیِ خود مطلوب نیست. بنابراین، زندگی دنیا در مقایسه با زندگی آخرت، تنها هنگامی از حق به شمار می‌آید که مقدمه‌ای برای آن گرفته شود تا روزیِ آخرت با آن به دست آید؛ اما اگر به صورت مستقل مطلوب دانسته شود، چیزی جز باطل نخواهد بود که چون کفی بی‌فایده از میان می‌رود و به هیچ کاری نمی‌آید. خدای متعال می‌فرماید:

«وَ مٰا هٰذِهِ الْحَيٰاهُ الدُّنْيٰا إِلاّٰ لَهْوٌ وَ لَعِبٌ وَ إِنَّ الدّٰارَ الْآخِرَهَ لَهِيَ الْحَيَوٰانُ لَوْ كٰانُوا يَعْلَمُونَ» (عنکبوت: ۶۴: «و این زندگی دنیا جز سرگرمی و بازیچه نیست، و اگر می‌دانستند، قطعاً سرای آخرت همان زندگیِ واقعی است»).