تفسیر آیهٔ ۷۸ سورهٔ یوسف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالُوا يٰا أَيُّهَا الْعَزِيزُ إِنَّ لَهُ أَباً شَيْخاً كَبِيراً فَخُذْ أَحَدَنٰا مَكٰانَهُ إِنّٰا نَرٰاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ » (گفتند: ای عزیز، او پدری دارد که پیری سالخورده است؛ پس یکی از ما را به جای او بگیر، که ما تو را از نیکوکاران می‌بینیم [یوسف: ۷۸]). سیاق آیات دلالت دارد که آنان تنها هنگامی این سخن را گفتند که دیدند بازداشت و به بردگی گرفتن او قطعی شده است، و به یاد آوردند که به پدرشان پیمانی الهی داده‌اند که او را به وی بازگردانند؛ بنابراین برایشان امکان نداشت بدون او نزد پدر برگردند. در این هنگام بر آن شدند که اگر عزیز بپذیرد، یکی از خودشان را فدای او کنند و به جای او بگذارند، و با عزیز در این باره سخن گفتند تا هر کدام از آنان را که می‌خواهد به جای او بگیرد و راه برادرِ متهم‌شان را بازگذارد تا بتوانند او را نزد پدرش بازگردانند.

معنای آیه آشکار است، و در تعبیرهای آنان لحنی نرم، التماس‌آمیز و برانگیزندهٔ روحیهٔ جوانمردی و احسانِ عزیز به چشم می‌خورد.

بحث روایی

و در کافی، به سند خود از ابن‌ابی‌عمیر از شخصی که نام برده، از امام صادق (ع) دربارهٔ سخن خدای عزوجل: « إِنّٰا نَرٰاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ » (ما تو را از نیکوکاران می‌بینیم) [یوسف: ۷۸] روایت شده است که فرمود: یوسف [در مجالس] برای دیگران جا باز می‌کرد، به نیازمند قرض می‌داد و به ناتوان یاری می‌رساند.