تفسیر آیهٔ ۲ سورهٔ مسد

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « مٰا أَغْنيٰ عَنْهُ مٰالُهُ وَ مٰا كَسَبَ » (مالش و آنچه به دست آورد، سودی به حالش نبخشید و چیزی از عذاب را از او دفع نکرد). «ما»ی نخست، نافیه (برای منفی کردن) و «ما»ی دوم، موصوله (به معنای «آنچه») است. معنای « مٰا كَسَبَ »، آن چیزی است که با کارهایش به دست آورده و آن، همان اثر و نتیجهٔ کارهای اوست؛ یا اینکه «ما» مصدریه است و معنایش «به دست آوردن او با دو دستش» می‌باشد که همان عمل اوست؛ و در این صورت معنا چنین خواهد بود که کردارش هیچ سودی به حالش نداشت و دفع بلایی از او نکرد.

به هر حال، معنای آیه این است که نه دارایی‌اش و نه عملش ــ یا نتیجهٔ عملش ــ تباهی و هلاکت جان و دستانش را که بر او مقدر گشته یا به زیانش نفرین شده بود، از او دور نساخت.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۵ با هم

این سوره هشداری سخت و بیم‌دادنی شدید به ابولهب است؛ به این‌که خودش و کارهایش هلاک و تباه می‌شوند و به آتش جهنم درمی‌آید، و همچنین هشداری است برای همسرش؛ و این سوره مکی است. ادامه در متن کامل

پاسخ این است که ایمان بر او لازم بود؛ زیرا تکلیفِ ایمان‌آوردن بر دوش او ثابت بود، و خداوند فقط به این شرط او را به آتش تهدید فرمود که ایمان نیاورد (پایان بخشِ مورد نیاز از کلام مجمع‌البیان). ادامه در متن کامل

می‌گویم: ریشهٔ این اشکال غفلت از این نکته است که تعلق‌گرفتن قضای حتمیِ خدای متعال به کارِ اختیاریِ انسان، موجب باطل‌شدن اختیار و مجبورشدن انسان به انجام آن کار نمی‌شود؛ زیرا ارادهٔ الهی — و همچنین فعل خدای متعال — دقیقاً به همان صورتی که فعل اختیاری هست به آن تعلق می‌گیرد، یعنی به این صورت تعلق می‌گیرد که انسان با اختیارِ خودش فلان کار را انجام دهد. ادامه در متن کامل

از این رو روشن شد که در اختیار خود ابولهب بود که ایمان بیاورد و با این کار از آتشی نجات یابد که مقدر و حتمی شده بود به سبب کفرش به آن درآید. ادامه در متن کامل

از همین باب است آیاتی که دربارهٔ کافران قریش نازل شده است که ایمان نمی‌آورند؛ مانند این سخن خدای متعال: «إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَوٰاءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لاٰ يُؤْمِنُونَ» (بقره: ۶؛ در حقیقت کسانی که کفر ورزیدند، برایشان یکسان است که هشدارشان دهی یا هشدارشان ندهی، ایمان نمی‌آورند) و… ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۵ با هم

در مجمع‌البیان دربارهٔ سخن خدای متعال: « وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ » (شعراء: ۲۱۴؛ و خویشاوندان نزدیکت را هشدار ده) از ابن‌عباس روایت شده است که گفت: هنگامی که این آیه نازل شد، پیامبر خدا (ص) بر کوه صفا برآمد و بانگ زد: «یا صباحاه!» (فریادی برای اعلام خطرِ صبحگاهی و گردآوردن قوم)، پس قریش نزد ایشان گرد… ادامه در متن کامل

می‌گویم: [طبرسی] در تفسیر همین سوره نیز این روایت را از سعید بن جبیر از ابن‌عباس نقل کرده، ولی در آن نیاورده است که این دعوت هنگام نزول آیهٔ « وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ » بوده است. ادامه در متن کامل

و در همان کتاب نیز از طارق مُحارِبی روایت شده است که گفت: در بازار «ذی‌المَجاز» بودم که ناگاه جوانی را دیدم که می‌گوید: «ای مردم! ادامه در متن کامل

و در کتاب «قرب‌الإسناد» به سند خود از امام موسی بن جعفر (ع) در حدیثی طولانی که در آن معجزات و نشانه‌های پیامبر (ص) را یاد می‌کند، آمده است: از جملهٔ آن‌ها این بود که ام‌جمیل، همسر ابولهب، هنگامی که سورهٔ «تَبَّت» نازل شد نزد پیامبر آمد، در حالی که ابوبکر بن ابی‌قحافه همراه پیامبر (ص) بود. ادامه در متن کامل

«نه، خداوند میان من و او پرده و پوششی قرار داد.» ادامه در متن کامل

می‌گویم: نزدیک به این مضمون، از طریق‌های متعددی از اهل سنت نیز روایت شده است. ادامه در متن کامل