تفسیر آیهٔ ۳ سورهٔ مسد

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « سَيَصْليٰ نٰاراً ذٰاتَ لَهَبٍ » (به زودی به آتشی شعله‌ور درمی‌آید)؛ یعنی به زودی وارد آتشی زبانه‌کش و شعله‌ور می‌شود که همان آتش جاودان دوزخ است. و نکره آمدنِ «لهب» (شعله)، برای بزرگ نشان دادن و هولناک نمایاندن آن است.

در مجمع‌البیان آمده است: «و اگر گفته شود: آیا پس از فرود آمدن این سوره، ایمان آوردن بر ابولهب واجب و لازم بود؟ و آیا او بر ایمان آوردن توانایی داشت؟ در حالی که اگر ایمان می‌آورد، موجب تکذیب خبرِ خدای پاک و منزه می‌شد که خبر داده بود او به زودی به آتشی شعله‌ور درمی‌آید!».

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۵ با هم

این سوره هشداری سخت و بیم‌دادنی شدید به ابولهب است؛ به این‌که خودش و کارهایش هلاک و تباه می‌شوند و به آتش جهنم درمی‌آید، و همچنین هشداری است برای همسرش؛ و این سوره مکی است. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱ و ۳ با هم

برخی یادآور شده‌اند که «ابولهب» نام او بوده، گرچه در قالب کنیه آمده است؛ و گفته شده نامش «عبدالعُزّی» بوده، و نیز گفته شده «عبد مناف» بوده است. و زیباترین سخنی که دربارهٔ یادکردن او در آیه با کنیه‌اش نه با نامش گفته شده این است که در این کار ریشخندی به او نهفته است؛ زیرا «ابولهب» انتساب به زبانه و شعلهٔ آتش را می‌رساند، همان‌گونه که در انتساب به خیر و فضل و شر گفته می‌شود: «ابوالخیر»، «ابوالفضل» و «ابوالشر». از این رو، چون فرمود: « سَيَصْليٰ نٰاراً ذٰاتَ لَهَبٍ » (به زودی به آتشی شعله‌ور درمی‌آید)، از آن دانسته می‌شود که سخن خداوند: « تَبَّتْ يَدٰا أَبِي لَهَبٍ » در معنای این سخن ماست که: بریده باد دو دست دوزخی‌ای که پیوسته همنشین شعله‌های آن است!

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۵ با هم

پاسخ این است که ایمان بر او لازم بود؛ زیرا تکلیفِ ایمان‌آوردن بر دوش او ثابت بود، و خداوند فقط به این شرط او را به آتش تهدید فرمود که ایمان نیاورد (پایان بخشِ مورد نیاز از کلام مجمع‌البیان). ادامه در متن کامل

می‌گویم: ریشهٔ این اشکال غفلت از این نکته است که تعلق‌گرفتن قضای حتمیِ خدای متعال به کارِ اختیاریِ انسان، موجب باطل‌شدن اختیار و مجبورشدن انسان به انجام آن کار نمی‌شود؛ زیرا ارادهٔ الهی — و همچنین فعل خدای متعال — دقیقاً به همان صورتی که فعل اختیاری هست به آن تعلق می‌گیرد، یعنی به این صورت تعلق می‌گیرد که انسان با اختیارِ خودش فلان کار را انجام دهد. ادامه در متن کامل

از این رو روشن شد که در اختیار خود ابولهب بود که ایمان بیاورد و با این کار از آتشی نجات یابد که مقدر و حتمی شده بود به سبب کفرش به آن درآید. ادامه در متن کامل

از همین باب است آیاتی که دربارهٔ کافران قریش نازل شده است که ایمان نمی‌آورند؛ مانند این سخن خدای متعال: «إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَوٰاءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لاٰ يُؤْمِنُونَ» (بقره: ۶؛ در حقیقت کسانی که کفر ورزیدند، برایشان یکسان است که هشدارشان دهی یا هشدارشان ندهی، ایمان نمی‌آورند) و… ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۵ با هم

در مجمع‌البیان دربارهٔ سخن خدای متعال: « وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ » (شعراء: ۲۱۴؛ و خویشاوندان نزدیکت را هشدار ده) از ابن‌عباس روایت شده است که گفت: هنگامی که این آیه نازل شد، پیامبر خدا (ص) بر کوه صفا برآمد و بانگ زد: «یا صباحاه!» (فریادی برای اعلام خطرِ صبحگاهی و گردآوردن قوم)، پس قریش نزد ایشان گرد… ادامه در متن کامل

می‌گویم: [طبرسی] در تفسیر همین سوره نیز این روایت را از سعید بن جبیر از ابن‌عباس نقل کرده، ولی در آن نیاورده است که این دعوت هنگام نزول آیهٔ « وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ » بوده است. ادامه در متن کامل

و در همان کتاب نیز از طارق مُحارِبی روایت شده است که گفت: در بازار «ذی‌المَجاز» بودم که ناگاه جوانی را دیدم که می‌گوید: «ای مردم! ادامه در متن کامل

و در کتاب «قرب‌الإسناد» به سند خود از امام موسی بن جعفر (ع) در حدیثی طولانی که در آن معجزات و نشانه‌های پیامبر (ص) را یاد می‌کند، آمده است: از جملهٔ آن‌ها این بود که ام‌جمیل، همسر ابولهب، هنگامی که سورهٔ «تَبَّت» نازل شد نزد پیامبر آمد، در حالی که ابوبکر بن ابی‌قحافه همراه پیامبر (ص) بود. ادامه در متن کامل

«نه، خداوند میان من و او پرده و پوششی قرار داد.» ادامه در متن کامل

می‌گویم: نزدیک به این مضمون، از طریق‌های متعددی از اهل سنت نیز روایت شده است. ادامه در متن کامل