تفسیر آیهٔ ۴ سورهٔ هود

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِلَي اللّٰهِ مَرْجِعُكُمْ وَ هُوَ عَليٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ » (بازگشت شما به‌سوی خداست و او بر هر چیزی تواناست). این سخن در مقام بیان دلیل برای مسألهٔ معاد است که از فرمودهٔ پیشین فهمیده می‌شود: « وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّي أَخٰافُ عَلَيْكُمْ عَذٰابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ » (و اگر روی بگردانید، من از عذاب روزی بزرگ بر شما بیمناکم). پایان آیه نیز برای برطرف‌کردن این پندار آمده است که مبادا رستاخیز پس از فرارسیدن مرگ را دور از ذهن بدانند. معنای آیه چنین است: اگر از یکتاپرستی، اخلاص در بندگی برای خدا و کنار گذاشتن شریکان روی برتابید، من از عذاب روزی بزرگ بر شما می‌ترسم که در پیشِ رویتان خواهد بود و با آن روبه‌رو می‌شوید؛ یعنی همان روز برانگیخته‌شدن پس از مرگ؛ چرا که بازگشت شما تنها به‌سوی خداست و خدا بر هر کاری تواناست و از زنده‌کردن شما پس از مردنتان درمانده نمی‌شود؛ پس مبادا این رستاخیز را بعید و ناممکن بشمارید.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۴ با هم

این سوره، همان‌گونه که از آغاز و فرجامش و سیاقی که آیه‌هایش بر آن روان است آشکار می‌شود، هدفِ آیات قرآن را با همهٔ فراوانی و گستردگی‌شان تبیین می‌کند، و برآیندِ مقاصد گوناگون آن و چکیدهٔ مضامینش را به تصویر می‌کشد. ادامه در متن کامل

این سوره یادآور می‌شود که قرآن معارف گوناگون دین را در بر دارد: از اصول معارف الهی و اخلاق کریمهٔ انسانی گرفته، تا احکام شرعیِ مربوط به کلیات عبادات، دادوستدها (معاملات)، سیاست‌ها و ولایت‌ها (امور حکومت)؛ و همچنین توصیف عموم آفرینش همچون عرش، کرسی، لوح، قلم، آسمان، زمین، فرشتگان، جن، شیاطین، گیاهان، حیوانات و انسان؛ و نیز وصفِ آغاز آفرینش و سرانجامی که جهان به سوی آن بازمی‌گردد، یعنی نابودی و بازگشت به سوی خدای پاک و منزه. ادامه در متن کامل

و آن سرانجام، روز رستاخیز است؛ همراه با آنچه پیش از آن می‌آید، یعنی جهان قبر که همان برزخ است، و سپس برپا خاستن در پیشگاه پروردگار جهانیان، برانگیخته شدن (حشر)، گرد آمدن، پرسش، حسابرسی، سنجش اعمال (وزن)، گواهی دادنِ گواهان، و آن‌گاه داوری نهایی، و سپس بهشت یا دوزخ با همهٔ درجات و دَرَکاتشان (مراتب صعودِ بهشت و فرودِ جهنم). ادامه در متن کامل

و نیز توصیف پیوندی که میان آفرینشِ انسان و کردار او برقرار است، و پیوندی که میان عمل انسان و پیامدهای آن وجود دارد؛ پیامدهایی همچون سعادت یا نگونساری (شقاوت)، نعمت یا عذاب (نقمت)، و درجه یا درکه؛ و آنچه به این امور وابسته است، از قبیل وعدهٔ پاداش و تهدید به کیفر (وعید)، و هشدار و بشارت که با اندرز (موعظه)، گفت‌وگوی نیکو (مجادِلهٔ حسنه) و حکمت بیان شده است. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۲ تا ۴ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاَّ اللّٰهَ إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَ بَشِيرٌ وَ أَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ » الآیة (هود: ۲-۳؛ که جز خدا را نپرستید؛ همانا من از سوی او برای شما بیم‌رسان و مژده‌بخشم، و اینکه از پروردگارتان آمرزش بخواهید، سپس به سوی او بازگردید...). این آیه و آیات بعد از آن، تفسیر مضمون آیهٔ نخست است: « كِتٰابٌ أُحْكِمَتْ آيٰاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ » (کتابی که آیاتش استوار گشته و سپس از جانب سنجیده‌کاری آگاه، به تفصیل درآمده است). و از آنجا که آیهٔ اول دربردارندهٔ این معنا بود که قرآن کتابی از جانب خدا به سوی... است و آیاتی محکم و سپس مفصل دارد، توجه و اهتمام در تفسیر آن، بر روشن ساختنِ همین جهات متمرکز شده است.

روشن است که این کتاب، کتابی است که خدای متعال از نزد خویش بر پیامبرش نازل کرده تا آن را بر مردم تلاوت کند و به آنان ابلاغ نماید؛ بنابراین دو رویهٔ خطاب دارد: یکی رویهٔ خطاب به رسول خدا (ص)، و دیگری رویهٔ خطاب به مردم به واسطهٔ آن حضرت.
اما رویهٔ خطاب به رسول خدا (ص) —که همان دریافتیِ پیامبر از وحیِ الهی است— بدین صورت است که: مردم را بیم ده، مژده برسان و به فلان و بهمان فراخوان؛ و این همان رویه‌ای است که در آغاز سورهٔ یونس اراده شده، آنجا که خدای متعال می‌فرماید: «أَوْحَيْنَا إِلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النَّاسَ وَ بَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ» (یونس: ۲؛ به مردی از خودشان وحی کردیم که مردم را بیم ده و به کسانی که ایمان آورده‌اند مژده ده که برای آنان نزد پروردگارشان پیشینه‌ای راستین و منزلتی والا هست).

تفسیر آیه‌های ۳ و ۴ با هم

بنابراین، این آیه قرینه‌ای است بر اینکه مراد از «روز بزرگ»، همان روز قیامت است.