تفسیر آیهٔ ۳ سورهٔ کافرون

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ » (و نه شما پرستندهٔ آنید که من می‌پرستم). این جمله نیز نفیِ آینده دربارهٔ پرستش معبودِ پیامبر (ص) از سوی آنان است؛ و در حقیقت، خبری است از این‌که آنان در آینده هرگز وارد دین توحید نخواهند شد.

بنابراین، این آیه در معنای این فرمودهٔ خدای متعال است: «لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَليٰ أَكْثَرِهِمْ فَهُمْ لاٰ يُؤْمِنُونَ» (یس: ۷؛ به‌راستی وعدهٔ عذاب بر بیشترشان محقق شده است، از این رو ایمان نمی‌آورند) و سخن دیگرش: «إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَوٰاءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لاٰ يُؤْمِنُونَ» (بقره: ۶؛ در حقیقت، برای کسانی که کفر ورزیدند یکسان است که بیمشان دهی یا بیمشان ندهی، ایمان نمی‌آورند).

و مقتضای قاعدهٔ کلام این بود که گفته شود: «و لا أنتم عابدون من أعبد» (و نه شما پرستندهٔ کسی هستید که من می‌پرستم)؛ اما فرمود: «ما أَعْبُدُ» تا با «ما» در سخنِ « لاٰ أَعْبُدُ مٰا تَعْبُدُونَ » (نمی‌پرستم آنچه را شما می‌پرستید) مطابقت داشته باشد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲ و ۳ با هم

با ضمیمه شدن فرمانی که در آغاز سخن آمده بود («قُلْ»)، این دو آیه چنین معنایی می‌رسانند: خدای پاک و منزه به من فرمان داده است که بر عبادت او استمرار ورزم و به شما خبر دهم که شما هرگز او را نخواهید پرستید؛ بنابراین هرگز میان من و شما در دین اشتراکی پدید نخواهد آمد.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۶ با هم

در کتاب «الدر المنثور»، ابن‌جریر، ابن‌ابی‌حاتم و ابن‌انباری (در کتاب المصاحف) از سعید بن میناء، آزادکردهٔ ابوالبختری، روایت کرده‌اند که گفت: ولید بن مغیره، عاص بن وائل، اسود بن مطلب و امیه بن خلف با پیامبر خدا (ص) دیدار کردند و گفتند: ای محمد، بیا تا ما آنچه را تو می‌پرستی بپرستیم و تو آنچه را ما می‌پرستیم بپرستی و ما و تو در تمام امورمان شریک شویم؛ اگر آیینی که ما بر آنیم درست‌تر از آیین تو باشد، تو از آن بهره‌مند شده‌ای و اگر آیینی که تو بر آنی درست‌تر از آیین ما باشد، ما از آن بهره‌مند شده‌ایم. ادامه در متن کامل

می‌گویم: شیخ [طوسی] نیز در کتاب «الأمالي» با سند خود از میناء، از چند تن از یارانش، روایتی نزدیک به همین مضمون نقل کرده است. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۵ با هم

و در تفسیر قمی، از پدرش، از ابن‌ابی‌عمیر روایت شده است که گفت: ابوشاکر از ابوجعفر احول دربارهٔ سخن خداوند پرسید: « قُلْ يٰا أَيُّهَا الْكٰافِرُونَ لاٰ أَعْبُدُ مٰا تَعْبُدُونَ- وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ وَ لاٰ أَنٰا عٰابِدٌ مٰا عَبَدْتُّمْ- وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ » (بگو: ای کافران، آنچه را می‌پرستید نمی‌پرستم، و شما نیز پرستندهٔ آنچه من می‌پرستم نیستید، و نه من پرستندهٔ آنچه شما پرستیده‌اید هستم، و نه شما پرستندهٔ آنچه من می‌پرستم خواهید بود)؛ که: «آیا شخص حکیم چنین سخنی می‌گوید و بارها آن را تکرار می‌کند؟» اما ابوجعفر احول در آن باره پاسخی نداشت. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۶ با هم

پس [ابوجعفر احول] به مدینه آمد و این موضوع را از امام صادق (ع) پرسید. امام فرمود: سبب نزول و تکرار آن، این بود که قریش به پیامبر خدا (ص) گفتند: «یک سال خدایان ما را بپرست و یک سال ما خدای تو را می‌پرستیم؛ و [باز] یک سال خدایان ما را بپرست و یک سال ما خدای تو را می‌پرستیم». ادامه در متن کامل

راوی گفت: پس ابوجعفر احول نزد ابوشاکر بازگشت و این پاسخ را به او گفت. ابوشاکر گفت: ادامه در متن کامل

«این پاسخی است که شتران از حجاز آورده‌اند (سخنی ناب است که از سرچشمهٔ دانش مدینه آمده و ساختهٔ فکر خودت نیست).» ادامه در متن کامل

می‌گویم: مقصود از تکرار در کلام قریش، استمرار بر این شیوه بود که یک سال بر عبادت بت‌های خود بمانند و یک سال به عبادت خداوند متعال بپردازند. ادامه در متن کامل