تفسیر آیهٔ ۹ سورهٔ علق

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۹ تا ۱۴ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهيٰ عَبْداً إِذٰا صَلّٰي أَ رَأَيْتَ إِنْ كٰانَ عَلَي الْهُديٰ أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْويٰ أَ رَأَيْتَ إِنْ كَذَّبَ وَ تَوَلّٰي أَ لَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللّٰهَ يَريٰ » (به من خبر ده، آیا دیدی آن کس را که بازمی‌داشت، بنده‌ای را هنگامی که نماز می‌گزارد؟ ادامه در متن کامل

سیاق این آیات—با این فرض که سوره نخستین بخش نازل‌شده از قرآن باشد و یک‌باره فرود آمده باشد—بر نماز گزاردن پیامبر (ص) پیش از نزول قرآن دلالت دارد؛ و این مطلب خود گواه بر نبوت آن حضرت پیش از آغاز رسالتش همراه با قرآن است. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۹ و ۱۰ با هم

اما سخن برخی که گفته‌اند نماز در آغاز بعثت واجب نبوده و تنها بر پایهٔ روایات در شب معراج تشریع شده است، و آن سخن خدای متعال است که می‌فرماید: «أَقِمِ الصَّلاٰهَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِليٰ غَسَقِ اللَّيْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ» (اسراء: ۷۸: نماز را از زوال خورشید تا تاریکیِ شب، و نماز صبح را برپا دار)؛

ایرادش این است که آنچه از دلالت این روایات مسلم و قطعی است، این است که نمازهای پنج‌گانهٔ شبانه‌روزی با همان هیئت ویژهٔ خود، دو رکعت دو رکعت، در شب معراج واجب شده‌اند؛ اما دلالتی ندارند بر اینکه پیش از آن، اصل نماز تشریع نشده باشد. در بسیاری از سوره‌های مکی—از جمله سوره‌هایی که پیش از سورهٔ اسراء نازل شده‌اند، مانند مدثر و مزمل و جز آن دو—یاد نماز با تعبیرهای گوناگون آمده است، هرچند از چگونگی آن در آن سوره‌ها جز این به دست نمی‌آید که نماز مشتمل بر تلاوت بخشی از قرآن و سجود بوده است.

همچنین در برخی روایات، گزارشِ نماز خواندن پیامبر (ص) همراه با خدیجه و علی (ع) در اوایل بعثت آمده است، هرچند چگونگی نمازشان بیان نشده است.

تفسیر آیه‌های ۹، ۱۱ و ۱۳ با هم

کوتاه سخن اینکه، عبارت « أَ رَأَيْتَ » به معنای «مرا باخبر کن» است و پرسش در آن برای شگفت‌آوری است؛ و مفعول نخست برای سخنِ او:

تفسیر آیه‌های ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۳ و ۱۴ با هم

نخستین « أَ رَأَيْتَ »، عبارت « اَلَّذِي يَنْهيٰ » است، و برای سومین «أ رأیت»، ضمیری است که به موصول بازمی‌گردد، و برای دومین «أ رأیت»، ضمیری است که به سخن او « عَبْداً » برمی‌گردد؛ و مفعول دوم برای «أ رأیت» در هر سه جایگاه، سخن اوست: ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲ و ۱۴ با هم

حاصل معنای آیات چنین است: مرا باخبر کن از کسی که بنده‌ای را به هنگامی که نماز می‌خواند بازمی‌دارد، در حالی که این بندهٔ بازدارنده می‌داند که خدا کارهایش را می‌بیند، حالش چگونه خواهد بود؟ ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۹ تا ۱۴ با هم

مرا از این بازدارنده باخبر کن اگر به تکذیب حق و روی‌گردانی از ایمان به آن گرفتار آید و بندهٔ نمازگزار را از نماز بازدارد، در حالی که می‌داند خدا می‌بیند، آیا جز سزاوار بودنِ عذاب نتیجه‌ای دارد؟! ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۹ تا ۱۹ با هم

در مجمع‌البیان دربارهٔ سخن خدا: « أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهيٰ » آمده است: ابوجهل گفت: «آیا محمد در میان شما چهره بر خاک می‌ساید (سجده می‌کند)؟» گفتند: «آری.» گفت: «سوگند به آنکه به او سوگند می‌خورند! ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۹ و ۱۰ با هم

در تفسیر قمی دربارهٔ این آیه آمده است: ولید بن مغیره مردم را از نماز خواندن و از اینکه خدا و پیامبرش اطاعت شوند بازمی‌داشت؛ ازاین‌رو خدا فرمود: « أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهيٰ عَبْداً إِذٰا صَلّٰي » (آیا دیدی آن کس را که بنده‌ای را هنگامی که نماز می‌خواند بازمی‌داشت؟).

می‌گویم: مفاد این روایت با ظهور سیاق آیات که نشان می‌دهد شخصِ نمازگزار همان پیامبر (ص) است، سازگار نیست.