تفسیر آیهٔ ۱۹ سورهٔ علق

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « كَلاّٰ لاٰ تُطِعْهُ وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِبْ » (هرگز چنین نیست! از او پیروی مکن و سجده بگزار و نزدیک شو). تکرار واژهٔ ردع (کَلاّ: هرگز چنین نیست) برای تأکید است، و این فرموده که: « لاٰ تُطِعْهُ » یعنی در بازداشتن از نماز، از او اطاعت مکن؛ و همین نکته قرینه‌ای است بر اینکه مراد از سجود، نماز است. چه بسا نمازی که پیامبر (ص) در آن روزها به‌جا می‌آورد، تسبیح گفتنِ خدای متعال و سجده کردن برای او بوده است. و گفته شده مراد از آن، سجده کردن به‌سبب تلاوت این سوره است که یکی از عزائم چهارگانه (چهار سوره‌ای که سجدهٔ واجب دارند) در قرآن به شمار می‌آید.

و «اقتراب» به معنای تقرب جستن به درگاه خداوند است، و گفته شده: نزدیک شدن به پاداش خدای متعال است.

بحث روایی

در مجمع‌البیان در حدیثی از عبدالله بن مسعود آمده است که پیامبر خدا (ص) فرمود: «أقرب ما يكون العبد من الله إذا كان ساجدا» (نزدیک‌ترین حالتی که بنده به خدا دارد، هنگامی است که در سجده باشد).

در الکافی به سند خود از وشّاء آمده است که گفت: از امام رضا (ع) شنیدم که می‌فرمود: «أقرب ما يكون العبد من الله و هو ساجد» (نزدیک‌ترین حالتی که بنده به خدا دارد هنگامی است که در سجده باشد) و این همان سخن خداست که فرمود: « وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِبْ » (سجده کن و تقرب جوی).

در مجمع‌البیان عبدالله بن سنان از امام صادق (ع) روایت کرده است که فرمود: «العزائم الم التنزيل و حم السجدة و النجم إذا هوى و اقرأ باسم ربك، و ما عداها في جميع القرآن مسنون و ليس بمفروض» (سوره‌های عزائم [که سجدهٔ واجب دارند] عبارت‌اند از: «الم تنزیل» [سجده]، «حم سجده» [فصّلت]، «النجم إذا هوی» [نجم]، و «اقرأ باسم ربک» [علق]؛ و جز این‌ها در تمام قرآن مستحب است و واجب نیست).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۹ تا ۱۹ با هم

در مجمع‌البیان دربارهٔ سخن خدا: « أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهيٰ » آمده است: ابوجهل گفت: «آیا محمد در میان شما چهره بر خاک می‌ساید (سجده می‌کند)؟» گفتند: «آری.» گفت: «سوگند به آنکه به او سوگند می‌خورند! ادامه در متن کامل