تفسیر آیهٔ ۱۶ سورهٔ علق

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

پایان سخن او. و در توصیفِ ناصیه (موی جلوی سر) به دروغ‌گویی و خطاکاری—در حالی که این دو در حقیقت وصفِ صاحب ناصیه‌اند—مجاز به کار رفته است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۵ و ۱۶ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « كَلاّٰ لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ لَنَسْفَعاً بِالنّٰاصِيَهِ نٰاصِيَهٍ كٰاذِبَهٍ خٰاطِئَهٍ » (هرگز چنین نیست! اگر بازنیاید، بی‌گمان موی جلوی سرش را به سختی خواهیم کشید؛ موی جلوی سری دروغ‌گو و خطاکار). در «مجمع‌البیان» فرموده است:

در این کلام، بازداشتن و تهدیدی سخت وجود دارد و معنا چنین است: کار آن‌گونه نیست که او می‌گوید و می‌خواهد، یا اینکه او چنین حقی ندارد.

سوگند می‌خورم اگر از بازداشتنِ خود دست برندارد و منصرف نشود، موی جلوی سرش را مانند شخصِ خوار و بی‌مقدار خواهیم گرفت و او را به‌سوی عذاب می‌کشیم؛ همان موی جلوی سری که صاحبش در آنچه می‌گوید دروغ‌گو و در آنچه انجام می‌دهد خطاکار است. و گفته شده معنایش این است: بی‌گمان بر موی جلوی سرِ او با آتش داغ می‌نهیم و آن را سیاه می‌گردانیم.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۹ تا ۱۹ با هم

در مجمع‌البیان دربارهٔ سخن خدا: « أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهيٰ » آمده است: ابوجهل گفت: «آیا محمد در میان شما چهره بر خاک می‌ساید (سجده می‌کند)؟» گفتند: «آری.» گفت: «سوگند به آنکه به او سوگند می‌خورند! ادامه در متن کامل