تفسیر آیهٔ ۲ سورهٔ شرح

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

«برداشتن بار سنگین» (وضع وزر) به معنای از بین بردن سنگینی‌ای است که احساس می‌شود. و جملهٔ « وَ وَضَعْنٰا عَنْكَ وِزْرَكَ » (و بار سنگینت را از دوش تو برداشتیم) به آیهٔ « أَ لَمْ نَشْرَحْ » (آیا سینه‌ات را نگشودیم؟) عطف شده است؛ زیرا معنای آن، این است که: «قطعاً سینه‌ات را برایت گشودیم».

مراد از برداشتن بار سنگین از دوش پیامبر (ص) — چنان‌که از سیاق آیات برمی‌آید و پیش‌تر به آن اشاره کردیم — پیش‌بُرد و نفوذ بخشیدن به دعوت او و به ثمر رساندن مجاهدتش در راه خدا از طریق فراهم ساختن اسباب است؛ چراکه رسالت، دعوت و شاخه‌های برآمده از آن، همان بار سنگینی بود که پیامبر در پیِ شرح صدر (گشایش سینه) بر دوش کشید.

و گفته شده است: «برداشتن بار سنگین» اشاره به روایتی است که می‌گوید دو فرشته بر ایشان فرود آمدند، سینه‌اش را شکافتند، قلبش را بیرون آوردند و پاکیزه ساختند و سپس آن را به جای خود بازگرداندند؛ و روایت آن به زودی خواهد آمد.

و گفته شده: مراد از بار سنگین، کارهایی است که پیش از بعثت از ایشان سر زده بود؛ و گفته شده: بی‌خبری ایشان از شریعت‌ها و مانند آن بوده که وابسته به وحی است، در حالی که در جست‌وجوی آن بود؛ و گفته شده: سرگردانی ایشان در برخی امور مانند ادای حق رسالت بوده است؛ و گفته شده: خودِ وحی و سنگینی آن در آغاز کار بر ایشان بوده است؛ و گفته شده: اندوه ناشی از گمراهی و سرسختیِ قومش و ناتوانی در هدایت آنان بوده است؛ و گفته شده: دست‌درازی‌های قوم و زیاده‌روی‌شان در آزار رساندن به ایشان بوده است؛ و گفته شده: اندوه ایشان برای وفات عمویش ابوطالب و همسرش خدیجه بوده است؛ و گفته شده: «وزر» به معنای گناه، و برداشتن آن همان عصمت بخشیدن به پیامبر است؛ و گفته شده: «وزر» گناهان امت اوست و برداشتن آن، آمرزشِ آن گناهان است.

این دیدگاه‌ها، برخی بی‌پایه و برخی ضعیف‌اند و با سیاق آیات سازگار نیستند، و در میان آن‌ها هم اقوالِ مطرح‌شده وجود دارد و هم حدس‌ها و احتمال‌های صرف.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲ و ۳ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ وَضَعْنٰا عَنْكَ وِزْرَكَ الَّذِي أَنْقَضَ ظَهْرَكَ » (و بار سنگینت را از تو برداشتیم؛ همان باری که بر پشتت سنگینی می‌کرد و صدایش را درمی‌آورد). «وِزر» به معنای بار سنگین است، و «إنقاض ظهر» شکستن پشت است، چنان‌که صدایی از آن شنیده شود؛ مانند صدایی که از تخت و مانند آن هنگام قرار گرفتن بار سنگینی بر روی آن به گوش می‌رسد. و مراد از آن، نمایان شدنِ نهایتِ سنگینیِ آن بار بر پیامبر است.