تفسیر آیهٔ ۱۱ سورهٔ ضحی

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ أَمّٰا بِنِعْمَهِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ » (و نعمت پروردگارت را بازگو کن). بازگو کردنِ نعمت، یاد کردنِ آن در گفتار و آشکار ساختنِ آن در کردار است و این، همان شکرگزاریِ آن است. این فرمان‌ها اگرچه متوجه پیامبر (ص) است، اما در حقیقت حکمی همگانی برای همهٔ مردم است.

بحث روایی

و در همان کتاب، از بَرقی به سندش از عَمرو بن ابی‌نصر روایت شده است که گفت: مردی از اهالی بصره برایم نقل کرد: حسین بن علی (ع) و عبدالله بن عمر را دیدم که بر گرد خانه طواف می‌کردند. از ابن‌عمر دربارهٔ این سخن خدای متعال پرسیدم: « وَ أَمّٰا بِنِعْمَهِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ »؛ گفت: به او فرمان داده است نعمتی را که خدا به وی ارزانی داشته، بازگو کند.

سپس به حسین بن علی (ع) عرض کردم: سخن خدای متعال: « وَ أَمّٰا بِنِعْمَهِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ » به چه معناست؟ فرمود: به او فرمان داده است آنچه را خداوند از دینش به او ارزانی داشته، بازگو نماید.

و در کتاب «الدر المنثور»، از بیهقی از حسن بن علی (ع) دربارهٔ سخن خداوند: « وَ أَمّٰا بِنِعْمَهِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ » روایت شده است که فرمود: «إذا أصبت خيرا فحدث إخوانك» (هرگاه خیری به تو رسید، آن را با برادرانت در میان بگذار.)

و در همان کتاب، ابوداود از جابر بن عبدالله از پیامبر (ص) روایت کرده است که فرمود: «من أبلي بلاء فذكره فقد شكره-و من كتمه فقد كفره،و من تحلي بما لم يعط فإنه كلابس ثوب زور» (هر کس نعمتی به او برسد و آن را یاد کند، شکرش را به‌جا آورده است، و هر که آن را پنهان دارد، ناسپاسی کرده است؛ و هر کس خود را به آنچه به او داده نشده بیاراید، مانند کسی است که جامه‌ای دروغین بر تن کرده باشد.)

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶ تا ۱۱ با هم

و این سه آیه، بر پایهٔ آن سه آیهٔ پیشین که نعمت‌های خدای متعال بر او را یادآوری می‌کرد فرع شده‌اند؛ گویی فرموده است: تو خود ذلت و شکستگیِ یتیم را چشیدی، پس با خوار شمردن یتیم در جان یا مالش، بر او چیره و ستمگر مشو؛ و تلخیِ نیازِ گمگشته به هدایت و نیازمند به بی‌نیازی را یافتی، پس درخواست‌کننده‌ای را که از تو رفع نیازش به هدایت یا معاش را می‌خواهد، با تندی مران؛ و یافتی که هرچه نزد توست نعمتی است که پروردگارت از سر جود، کَرَم و رحمتش به تو ارزانی داشته است، پس با بازگو کردنِ نعمتش شکر بگزار و آن را مپوشان. ادامه در متن کامل