تفسیر آیهٔ ۳ سورهٔ لیل

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ مٰا خَلَقَ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثيٰ » (و سوگند به آنچه نر و ماده را آفرید)؛ همانند آیهٔ پیش، عطف به «اللیل» است، و «مٰا» موصوله است و مقصود از آن، خدای پاک و منزه است؛ و اینکه به جای «مَن»، از «ما» تعبیر شده، برای برگزیدن ابهامی است که بزرگی و عظمت را می‌رساند؛ و معنا چنین است: و سوگند می‌خورم به آن حقیقت شگفت‌آوری که نر و ماده را پدید آورد؛ دو جنسی که با وجود یگانگیِ نوعشان، با یکدیگر متفاوت‌اند.

و برخی گفته‌اند: «ما» مصدریه است و معنا چنین می‌شود: «و سوگند به آفرینشِ نر و ماده»، که این نظریه ضعیف است.

مراد از «نر و ماده»، مطلقِ نر و ماده است در هر جا که تحقّق یابند؛ و برخی گفته‌اند: مقصود، نر و ماده از نوع انسان است؛ و برخی نیز گفته‌اند: مراد از آن دو، آدم و همسرش حوّاست؛ و موجه‌ترینِ این دیدگاه‌ها، همان دیدگاه نخست است.

بحث روایی

و سخن آن حضرت (ع) که فرمود: «الزوجين» (دو جفت)، تفسیری از سوی ایشان برای «الذَّكَرَ وَ الْأُنْثىٰ» (نر و ماده) است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۳ تا ۵ با هم

پس خدای متعال بر پیامبرش نازل فرمود: «وَ مٰا خَلَقَ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثىٰ - إِنَّ سَعْيَكُمْ لَشَتّىٰ فَأَمّٰا مَنْ أَعْطىٰ» (و سوگند به آنچه نر و ماده را آفرید، که بی‌گمان تلاش شما پراکنده و گوناگون است، پس اما کسی که [از مال خود] بخشید ...)

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۱۱ با هم

می‌گویم: قمی نیز این روایت را در تفسیر خود به صورت مرسل (بدون ذکر سلسلهٔ راویان) و مضمر (با ضمیر بدون نام بردن صریح از معصوم) روایت کرده است، ادامه در متن کامل