تفسیر آیهٔ ۱۹ سورهٔ لیل

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

بنابراین در اصل در تقدیر چنین بوده است: «مِن نِعمَةٍ تُجزى بِه» (نعمتی که با آن مال پاداش داده و تلافی شود)، و جار و مجرور («بِه») صرفاً برای رعایت فواصل (آهنگ پایانیِ آیات) حذف شده است. با این بیان، سخن کسانی رد می‌شود که گفته‌اند: مجهول آمدنِ فعلِ « تُجْزيٰ » از آن روست که فاعل معینی در نظر نبوده است.

بحث روایی

« وَ يُؤْتُونَ الزَّكٰاهَ وَ هُمْ رٰاكِعُونَ » (و در حال رکوع زکات می‌دهند). و فرمودهٔ خدا: « وَ مٰا لِأَحَدٍ عِنْدَهُ مِنْ نِعْمَهٍ تُجْزيٰ » (و هیچ‌کس را نزد او نعمتی نیست که پاداش داده شود)، [فرمود:] او پیامبر خداست که هیچ‌کس نزد ایشان نعمتی ندارد تا پاداش داده شود، بلکه نعمت او بر همهٔ خلق جاری است(ص).»

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۷ تا ۱۹ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ سَيُجَنَّبُهَا الْأَتْقَي الَّذِي يُؤْتِي مٰالَهُ يَتَزَكّٰي وَ مٰا لِأَحَدٍ عِنْدَهُ مِنْ نِعْمَهٍ تُجْزيٰ » (و پرهیزگارترین مردم از آن دور نگاه داشته خواهد شد؛ همان کس که مالش را می‌بخشد تا پاکیزه شود؛ و هیچ‌کس نزد او نعمتی ندارد که پاداش داده شود). واژهٔ «تجنیب» به معنای دور ساختن است، و ضمیر در « سَيُجَنَّبُهَا » (از آن دور داشته خواهد شد) به آتش برمی‌گردد؛ معنای آیه این است که آن پرهیزگارترین فرد به‌زودی از آتش دوزخ دور نگاه داشته می‌شود.

تفسیر آیه‌های ۱۷ تا ۲۱ با هم

پس آیه از نظر مفهوم و دلالت، عام و فراگیر است نه خاص؛ و شاهد بر این عمومیت، توصیفِ «أتقَی» با عبارت « اَلَّذِي يُؤْتِي مٰالَهُ » (همان که مالش را می‌بخشد...) است که وصفی عام به شمار می‌رود، و همچنین توصیف‌های پس از آن نیز عمومی هستند. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۹ و ۲۰ با هم

و سخن خدای متعال: « وَ مٰا لِأَحَدٍ عِنْدَهُ مِنْ نِعْمَهٍ تُجْزيٰ » (و هیچ‌کس نزد او نعمتی ندارد که پاداش داده شود) تأکید و تثبیت مضمون آیهٔ پیشین است؛ یعنی هیچ‌کس بر گردن او نعمتی ندارد تا با این مالی که می‌بخشد، آن نعمت جبران و تلافی گردد، بلکه مالش را فقط برای رضای خدا می‌بخشد؛ و گواه این معنا آن است که بی‌درنگ در آیهٔ بعد می‌فرماید: « إِلاَّ ابْتِغٰاءَ وَجْهِ رَبِّهِ الْأَعْليٰ » (مگر برای جلب خشنودیِ پروردگار والامرتبه‌اش).

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۷ تا ۱۹ با هم

این روایت، با وجود ضعف سندش [یادداشت منبع: ۱) اَیمن بن مُحرِز مجهول است.]، از باب جَری و تطبیق (انطباق بر مصداق) است نه تفسیر؛ و دلیل روشن بر این مطلب آن است که موصوف را بر پیامبر خدا(ص) و صفت را بر علی(ع) تطبیق کرده است؛ سپس آیهٔ بعدی را بر پیامبر(ص) تطبیق داده است، در حالی که اگر این نقل از باب تفسیر بود، بی‌گمان نظم و پیوستگی کلام به کلی تباه می‌شد. تازه این در صورتی است که «واو» در عبارت «و اَلَّذِي يُؤْتِي مٰالَهُ يَتَزَكّٰي » از خودِ روایت باشد؛ اما اگر فرض شود که این واو جزئی از آیه دانسته شده، روایت از شمار روایاتِ مردودِ تحریف خواهد بود.