تفسیر آیهٔ ۳ سورهٔ شمس

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ النَّهٰارِ إِذٰا جَلاّٰهٰا »؛ «تَجلیه» به معنای آشکار ساختن و نمایان کردن است و ضمیر مؤنث [در «جَلّاها»] به زمین برمی‌گردد. معنای آیه این است: و سوگند به روز هنگامی که زمین را برای چشم‌ها و دیدگان آشکار می‌سازد.

گفته شده است: ضمیر فاعل در « جَلاّٰهٰا » (آن را پدیدار ساخت) به روز، و ضمیر مفعول به خورشید بازمی‌گردد، و مقصود سوگند به حالتی است که روزْ خورشید را آشکار می‌سازد؛ چراکه با گسترده‌شدن روز، خورشید جلوه‌گر و پدیدار می‌شود. اما بر این سخن اشکال است که با آیهٔ پیشین سازگار نیست؛ زیرا این خورشید است که روز را پدید می‌آورد و آشکار می‌سازد، نه برعکس.

و گفته شده: ضمیر مؤنث به دنیا برمی‌گردد؛ و گفته شده: به تاریکی بازمی‌گردد؛ و نیز گفته شده: ضمیر فاعل به خدای متعال و ضمیر مفعول به خورشید برمی‌گردد، که معنایش چنین می‌شود: «و سوگند به روز هنگامی که خدا خورشید را آشکار سازد»؛ ولی همهٔ این‌ها وجوهی بعید و دور از ذهن است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳ و ۴ با هم

اینکه پوشاندنِ زمین توسط شب با فعل مضارع بیان شده، برخلاف آشکار ساختن آن توسط روز که با فعل ماضی آمده است — چنان‌که فرمود: « وَ النَّهٰارِ إِذٰا جَلاّٰهٰا وَ اللَّيْلِ إِذٰا يَغْشٰاهٰا » (و سوگند به روز هنگامی که آن را پدیدار کند، و سوگند به شب هنگامی که آن را بپوشاند) — برای دلالت بر زمان حال است تا اشاره‌ای باشد به فراگرفتنِ گناه و پلیدی در روی زمین در زمان حاضر، یعنی همان دوران آغاز ظهور دعوت اسلامی؛ زیرا پیش‌تر گذشت که میان این سوگندها و آنچه برایش سوگند یاد شده، نوعی پیوند و ارتباط هست. افزون بر این، هماهنگی فواصل (آهنگ پایانی آیه‌ها) نیز رعایت شده است.