تفسیر آیهٔ ۵ سورهٔ بلد

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَ يَحْسَبُ أَنْ لَنْ يَقْدِرَ عَلَيْهِ أَحَدٌ »؛ «آیا می‌پندارد که هرگز هیچ‌کس بر او توانا نیست؟». این آیه در حکم نتیجه برای استدلال آیهٔ پیشین است؛ با این بیان که چون آفرینش انسان بر رنج بنا شده و رنج چون ظرفی او را در بر گرفته است، هرگز به چیزی از خواسته‌هایش نمی‌رسد مگر کمتر از آنچه می‌خواسته یا چیزی جز آنچه می‌خواسته است؛ بنابراین او در آفرینش خود در تنگنا قرار گرفته، در اراده‌اش شکست‌خورده، و در برابر آنچه برایش مقدر شده، ناچار و مقهور است. و آن کسی که او را در اراده‌اش مغلوب می‌سازد و بر پذیرش آنچه برایش رقم زده مقهور می‌گرداند — یعنی خدای پاک و منزه — از هر جهت بر او تواناست؛ پس حق دارد هر گونه بخواهد در او تصرف کند و هر گاه اراده کند او را فرو گیرد.

بنابراین برای انسان روا نیست گمان برد که هیچ‌کس بر او دست توانایی ندارد، تا این پندار او را برانگیزد که بر خدا برتری جوید و از بندگی‌اش سر باز زند، یا در برخی از اموری که بدان فرمان یافته — مانند انفاق در راه خدا — مالی ببخشد و آن را بسیار بشمارد و بر خدا منت گذارد، یا به خدای متعال نیرنگ بزند؛ بدین‌گونه که کاری را از سر ریا (خودنمایی) و سُمْعه (به گوش دیگران رساندن برای شهرت) انجام دهد و آن را عملی برای خشنودی ذات بزرگوار الهی جلوه دهد و بگوید: «أهلكت مالا لبدا»؛ «مالی فراوان تباه ساختم!».