تفسیر آیهٔ ۱ سورهٔ بلد

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « لاٰ أُقْسِمُ بِهٰذَا الْبَلَدِ » (سوگند به این شهر). مفسران گفته‌اند که مراد از «این شهر» مکه است، و مکی بودنِ سیاق سوره و به‌ویژه آیهٔ « وَ وٰالِدٍ وَ مٰا وَلَدَ » (و سوگند به پدری و آنچه زاده است) نیز این معنا را تأیید می‌کند، البته بر پایهٔ اینکه چنان‌که خواهد آمد، مراد از «والد» حضرت ابراهیم (ع) باشد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۳ با هم

و معنا چنین است: سوگند به پدری والامقام که ابراهیم است، و به فرزندی که زاده است؛ فرزندی با شأنی شگفت‌انگیز و اثری پربرکت که همان پسرش اسماعیل است، و این دو تن سازندگان همین شهرند. از این رو، پیام این سه آیه، سوگند یاد کردن به مکهٔ مکرمه، به پیامبر (ص) که در این شهر ساکن است، و به ابراهیم و اسماعیل است که آن را بنا کرده‌اند.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱ و ۲ با هم

و در همان کتاب دربارهٔ این آیه آمده است: و گفته شده [معنا این است]: «به این شهر سوگند یاد نمی‌کنم در حالی که حرمت تو پایمال شده و هتک حرمت گشته‌ای و آبرویت مباح شمرده شده و گرامی داشته نمی‌شوی؛ پس با هتک حرمتِ تو، دیگر احترامی برای این شهر باقی نمانده است». این سخن از ابومسلم نقل شده و همان روایتی است که از امام صادق (ع) نیز رسیده است.

گفته است: قریش این شهر را بزرگ می‌شمردند، ولی [آزار و ریختن خون] محمد را در آن حلال می‌دانستند؛ از این رو خدای متعال فرمود: « لاٰ أُقْسِمُ بِهٰذَا الْبَلَدِ وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهٰذَا الْبَلَدِ » (بلد: ۱-۲؛ سوگند به این شهر یاد نمی‌کنم، در حالی که در این شهر حرمت تو را شکسته‌اند). مقصود این است که آنان هتک حرمت تو را در این شهر روا دانستند و پیامبر را تکذیب کردند و دشنام دادند. آنان چنان بودند که اگر مردی قاتل پدرش را در مکه می‌دید، به او کاری نداشت، و پوست درختان حرم را [به نشانهٔ امان] به گردن می‌آویختند و با آویختن آن در امان می‌ماندند؛ اما دربارهٔ پیامبر خدا (ص) چیزی را روا شمردند که دربارهٔ هیچ‌کس دیگر روا نمی‌داشتند؛ از این رو خداوند بر آنان خرده گرفت و این کارشان را نکوهش نمود.

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۳ با هم

می‌گویم: معانی پیشین از طریق اهل‌سنت نیز در احادیث موقوف (روایتی که سند آن به صحابه می‌رسد نه پیامبر) روایت شده است، و قمی در تفسیر خود دو روایت اخیر را به‌صورت مرسل (بدون ذکر سند) و مضمر (با ضمیری بدون تصریح به نام معصوم) روایت کرده است.