تفسیر آیهٔ ۶۸ سورهٔ توبه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

سپس آنچه را در برابر این رفتارها به آنان وعده داده یاد کرد و فرمود: « وَعَدَ اللّٰهُ الْمُنٰافِقِينَ وَ الْمُنٰافِقٰاتِ وَ الْكُفّٰارَ -و عطف عليهم الكفار لأنهم جميعا سواء- نٰارَ جَهَنَّمَ خٰالِدِينَ فِيهٰا هِيَ حَسْبُهُمْ » (خداوند به مردان منافق و زنان منافق و کافران — و کافران را بر آنان عطف کرد چون همگی یکسان‌اند — آتش دوزخ را وعده داده است که در آن جاودانند؛ همان برایشان بس است)، یعنی از نظر کیفر کافی است و به فراتر از آن نیاز نیست؛ « وَ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ » (و خدا لعنتشان کرد) یعنی از رحمتش دورشان ساخت؛ « وَ لَهُمْ عَذٰابٌ مُقِيمٌ » (و برایشان عذابی پایدار است) یعنی ثابت است و هرگز از آنان برطرف نخواهد شد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶۷ و ۶۸ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « اَلْمُنٰافِقُونَ وَ الْمُنٰافِقٰاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ » (مردان منافق و زنان منافق، برخی از برخی دیگرند) تا پایانِ دو آیه. مفسران گفته‌اند این سخن، آغاز کلامی نو (استئناف) است که به شرح حال عموم منافقان می‌پردازد؛ بدین گونه که اوصاف عمومی و فراگیرشان را برمی‌شمارد، آنان را با این صفات می‌شناساند و کیفری را که خداوند در سرانجام کارشان به آنان می‌دهد بیان می‌کند؛ سپس به شرح حال عموم مؤمنان می‌پردازد و آنان را با صفات فراگیرشان معرفی می‌نماید و پاداشی را که خداوند به ایشان مژده می‌دهد، از باب تقابل و برای کامل کردنِ تقسیم‌بندی یاد می‌کند. از جمله شواهدِ این فراگیری و کمالِ تقسیم، یادکردنِ کیفر کافران همراه با منافقان در این فرمودهٔ اوست: « وَعَدَ اللّٰهُ الْمُنٰافِقِينَ وَ الْمُنٰافِقٰاتِ وَ الْكُفّٰارَ » (خداوند به مردان منافق و زنان منافق و کافران وعده داده است...).

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۶۴ تا ۷۴ با هم

می‌گویم: آنچه آن مرحوم (طبرسی) از روایات گردآوری و گزینش کرده است، در کتاب‌های تفسیر روایی و مجموعه‌های حدیثی هر دو مذهب روایت شده است؛ البته روایات دیگری نیز وجود دارد که ایشان آن‌ها را واگذاشته است و سزاوارتر هم همین بود که وانهاده شوند؛ ما نیز مانند او بیشترِ آن‌ها را واگذاشتیم. ادامه در متن کامل

اما دیگر روایاتی که وارد شده است، تنها روایاتی‌اند دربردارنده داستان‌ها و وقایع پراکنده‌ای که حتی اگر درست و ثابت هم باشند، نهایتاً از داستان‌های منافقان به شمار می‌آیند، بدون آنکه ارتباطی با این آیات داشته باشند؛ در حالی که این آیات، چنان‌که در بیان پیشین دانستی، یازده آیه‌اند که به یکدیگر پیوسته‌اند و برای هدفی یگانه پیاپی آمده‌اند. ادامه در متن کامل

این چکیده‌ای از آن چیزی است که از لابلای آیات نمایان می‌شود، و از میان روایات، در مجموع تنها با روایاتی سازگاری دارد که داستان عقبه را دربردارند، نه با دیگر روایات. ادامه در متن کامل

و هیچ توجیهی برای استناد به آن روایات در تفسیر آیات نیست، مگر بر پایه روش کسانی که روایات را بر اساس مضمونشان بر آیات حاکم می‌کنند، چه الفاظ آیات بر آن گواهی دهد و چه ندهد؛ گذشته از آنکه در خودِ این روایات نیز اختلافی فاحش وجود دارد که مایه بدگمانی به آن‌ها می‌شود، چنان‌که برای هر کس به آن‌ها رجوع کند آشکار است. ادامه در متن کامل

افزون بر اینکه در این روایات اشکال و جای نقد دیگری نیز هست، و آن این است که ظاهرشان نشان می‌دهد آیات تکه‌تکه و از یکدیگر گسسته‌اند و هر بخشی به سببی دیگر نازل شده و هدف دیگری را پی می‌گیرد؛ در حالی که دانستی این آیات سیاقی یگانه و پیوسته دارند که شأن آن جز پی‌گرفتن هدفی واحد نیست. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۶۷ و ۶۸ با هم

و در همان کتاب نیز از تفسیر ثعلبی از حُذیفه روایت است که گفت: «منافقانی که امروز در میان شمایند، بدتر از منافقانی هستند که در روزگار پیامبر خدا (ص) بودند.» گفتیم: چگونه؟ گفت: «آنان نفاقشان را پنهان می‌کردند، اما اینان آن را آشکار کرده‌اند.»