تفسیر آیهٔ ۴۱ سورهٔ توبه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « اِنْفِرُوا خِفٰافاً وَ ثِقٰالاً وَ جٰاهِدُوا بِأَمْوٰالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ فِي سَبِيلِ اللّٰهِ ذٰلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ » (سبک‌بار و سنگین‌بار [برای جهاد] رهسپار شوید و با مال‌ها و جان‌هایتان در راه خدا جهاد کنید؛ این برای شما بهتر است اگر بدانید). «خِفاف» و «ثِقال» جمع‌های «خفیف» (سبک) و «ثقیل» (سنگین) هستند. سنگینی به قرینهٔ مقام، کنایه از وجود موانع بازدارنده‌ای است که انسان را سرگرم می‌سازد و از رهسپار شدن به جهاد منصرف می‌کند؛ مانند فراوانیِ دغدغه‌های مالی، دلبستگی به همسر، فرزند، خویشاوندان و دوستان که دوری از آنان را ناخوشایند می‌سازد، و نداشتن توشه، مرکب، سلاح و اموری از این قبیل. سبکی نیز کنایه از نبودن این موانع است.

بنابراین، فرمانِ رهسپار شدن به صورت سبک‌بار و سنگین‌بار—که دو حالتِ رویاروی یکدیگرند—به معنای دستور به خروج در هر حالی است؛ یعنی هیچ‌یک از این دشواری‌ها بهانه‌ای برای رها کردنِ خروج شمرده نشود. چنان‌که یادکردِ هم‌زمان از مال‌ها و جان‌ها به معنای دستور به جهاد با هر وسیلهٔ ممکن است.

از این توضیح آشکار شد که فرمانِ آیه مطلق است و با مقید شدن به عذرهای ساقط‌کننده منافاتی ندارد؛ عذرهایی که با وجود آن‌ها وجوب جهاد برداشته می‌شود، مانند بیماری، نابینایی، لنگ بودن و نظایر آن؛ چراکه مقصود از سبکی و سنگینی، امری فراتر از این نقایص و عذرهاست.

بحث روایی

پیامبر خدا (ص) دستور داد تا اردوگاه نظامی‌اش را در «ثَنيّةُ الوَداع» برپا کنند، و به توانگران فرمان داد به کسانی که توانی ندارند یاری رسانند؛ هر کس هرچه در توان داشت به میدان آورد، و به نیازمندان مَرکب دادند، آنان را تقویت کردند و بر این کار تشویق نمودند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۳۸ و ۴۱ با هم

پس پیامبر خدا (ص) اصحاب خود را به‌سوی تبوک—که از سرزمین‌های بَلقاء است—فرستاد، و به قبایل پیرامون خود، به مکه و به نومسلمانان قبایل خُزاعه، مُزَینه و جُهَینه پیام فرستاد و آنان را به جهاد فراخواند.