تفسیر آیهٔ ۱ سورهٔ فجر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و شاید ظاهرِ عبارتِ « وَ الْفَجْرِ » این باشد که مقصود از آن، مطلقِ فجر (هر سپیده‌دمی) است، و نیز بعید نیست مقصود از آن، سپیده‌دمِ روز عید قربان (روز دهم ذی‌حجه) باشد.

و گفته شده است: مقصود، فجرِ ماه ذی‌حجه است؛ و گفته شده: فجرِ ماه محرم (آغاز سال) است؛ و گفته شده: فجرِ روز جمعه است؛ و گفته شده: فجرِ شبِ مزدلفه (مشعرالحرام) است؛ و گفته شده: مقصود از آن، نماز صبح است؛ و گفته شده: تمامِ روز است؛ و برخی نیز گفته‌اند:

مقصود، جوشش چشمه‌ها از دل سنگ‌ها و مانند آن است؛ و این‌ها دیدگاه‌هایی سست و بی‌اساس‌اند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۵ با هم

خدای متعال می‌فرماید: «وَ الْفَجْرِ وَ لَيٰالٍ عَشْرٍ وَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ وَ اللَّيْلِ إِذٰا يَسْرِ هَلْ فِي ذٰلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ» (سوگند به سپیده‌دم، و سوگند به شب‌های ده‌گانه، و سوگند به جفت و تاق، و سوگند به شب هنگامی که سپری می‌شود؛ آیا در این‌ها سوگندی [درخور] برای خردمند هست؟) ادامه در متن کامل

«فجر» به معنای صبح، و «شفع» به معنای جفت است. راغب گفته است: «شفع، پیوستن چیزی به مانندِ خود است و به چیزی که جفت شده نیز شفع می‌گویند». ادامه در متن کامل

جواب سوگندهای یادشده در متن حذف شده است و آنچه در ادامه دربارهٔ عذاب اهل سرکشی و ناسپاسی در دنیا و آخرت، پاداش جان‌های آرام‌یافته، و این‌که بخشش نعمت یا تنگ گرفتن روزی تنها برای آزمون و امتحان است خواهد آمد، بر آن جوابِ محذوف دلالت دارد. ادامه در متن کامل

حذفِ جواب قسم و اشاره به آن به شیوهٔ کنایه، در مقام هشدار دادن و بشارت بخشیدن اثرگذارتر و استوارتر است. ادامه در متن کامل